Osmanlı Devletini Çöküşten Kurtarmaya Yönelik Yenilik Hareketleri

TANZİMAT FERMANI (3 KASIM 1839)

Nedenleri:

  • Azınlık haklarını öne sürerek, iç işlerimize karışmak isteyen Avrupayı önleme düşüncesi
  • Köklü ıslahatlar yaparak devleti güçlendirme isteği
  • Mısır isyanına karşı Avrupa'nın desteğini sağlama isteği

Sultan Abdülmecit'in onayını alan Mustafa Reşit Paşa tarafından ilan edilmiştir. Padişah Tanzimat fermanıyla halkına şu sözleri vermiştir.

  • Müslüman ve Hıristiyan tüm Osmanlı halkının can, namus ve mal güvenliğinin sağlanacağı.
  • Vergilerin herkesin gelirine göre düzenli ve eşit alınacağını.
  • Askerlik düzeninin belirli esaslara bağlanacağını.
  • Mahkemelerin halka açık ve adil olacağını.
  • Herkesin mal ve mülküne sahip olacağını ve miras hakkının korunacağını.
  • Rüşvet ve adam kayırmanın kaldırılacağını bildirmiştir.

Özellikleri:

  • II. Mahmut zamanında başlatılan yeniliklerin Mustafa Reşit Paşa tarafından geliştirilmiş halidir.
  • Başlatılan reformları sürdürmek ve yaygınlaştırmak, halkın ihtiyaçlarını karşılayabilmek ve sorunlarını çözmek amacıyla yayınlanmıştır.
  • Avrupalı devletlerin baskısı yoktur. Tamamen padişahın iradesiyle yayınlanmıştır.
  • İlk kez bir Osmanlı padişahı kanunları koruyacağına dair yemin etmekle her gücün üstünde yasa gücünü kabul etmiş, böylelikle padişahın yetkileri sınırlandırılmıştır.
  • Tanzimat fermanı bu yönüyle İngilizlerin Magna Kartasma benzer.
    Avrupa hukuk kurallarına göre işleyen ilk mahkemeler kurularak hukuk sisteminin ilk temelleri atılmıştır.
  • Osmanlı devletinde anayasacılığın ve demokrasinin başlangıcıdır.
  • Askerlik ocaklık şeklinden çıkarılıp vatan görevi haline getirilmiştir.
  • Meşrutiyet dönemini başlatacak aydınların yetişmesine neden olmuştur. (Yurt dışına)
  • Mustafa Reşit Paşa ıslahat karşıtlarının meclise girebileceği endişesiyle tanzimat döneminin danışma meclisi olan "Meclisi Valayi Ahkamı Adliye" kurulmuştur. (II. Mahmut) Üyelerine dokunulmazlık verilmesine karşı çıkmıştır.

Tepkiler:

  • Avrupalı devletlerin iç işlerimize karışmasını engellemek için yayınlanmış, ancak bu müdahaleler daha da artmıştır.
  • Müslüman halk Hristiyanlarla eşit olmaya tepki göstermiştir.
  • Azınlıklar getirilen yenilikleri az bulunca ayaklanmalar artmıştır.
  • Kapitülasyonların varlığı ticari ve sanayi yönünden kalkınmaya fırsat vermediğinden Tanzimat kendinden beklenen sonuçları sağlayamamıştır. (1838 Balta Limanı Anlaşmasıyla devlet Avrupa'nın bir açık pazarı haline gelmiştir.)
  • Dinsel esasların yanı sıra modern hukuk kurallarının uygulanması "hukuk birliğini" bozmuştur.

ISLAHAT FERMANI (1856)


Kırım Harbi sonucunda Avrupalı devletlerin isteği doğrultusunda hazırlanmıştır. Islahat fermanı tanzimat fermanının devamı niteliğindedir.

  • Azınlıklara din, mezhep özgürlüğü okul, kilise, hastane gibi binaların onarımı ve yeniden inşası hakkı verilecekti.
  • Müslüman olmayanları küçük düşürücü söz ve deyimler kullanılmayacaktı.
  • Memurluklara, askeri hizmet ve okullara müslüman olmayanlarda alınacaktı.
  • Mahkemeler adil olacak ve mahkemelerde herkes kendi dinine göre yemin edecekti.
  • İşkence, dayak ve angarya kaldırılacaktı.
  • Vergiler herkesin gelirine göre adil olacaktı.
  • Askerlikte nakti bedel kabul edilecekti.
  • Hristiyanlar il meclisine üye olabileceklerdi
  • Yabancı uyruklular vergilerini ödemek koşuluyla mal mülk sahibi olabileceklerdi.
  • Herkes şirket ve ticaret nitelikli kurum kurabileceklerdi.

 

I. MEŞRUTİYET (23 Aralık 1876)

19 yy. itibaren batı ile ilişkilerin sıkılaşmasıyla batıyı iyi tanıyan aydınlar yetişti. Bunlar insan haklarına ve demokrasiye ait fikirleri öğrenerek ülkelerine döndüler. Genç Osmanlılar denilen bu grup;

  • İmparatorluğu çöküntüden kurtarmak
  • Avrupanın azınlık hakları bahanesiyle iç işlerimize karışmasını önlemek.
  • Osmanlıcılık bilinciyle azınlık ayaklanmalarını önleyerek, imp. birliği sağlamak istediler. Meşrutiyet yönetimini kurma çalışmalarına giriştiler. Mithat Paşa ve arkadaşları tarafından Kanun-i Esasiye hazırlandı. II. Abdülhamit tahta geçebilmek için Genç Osmanlıların desteğini alarak Kanun-i Esasiye'yi ilan etti ve I. Meşrutiyeti ilan edildi.

Buna göre;

  • Din ve ırk farkı gözetmeksizin Hristiyanlarında yeteneklerine göre devlet hizmetine girebilmeleri kabul edilmiştir.
  • Mesken ve kişi özgürlüğü sağlanmıştır.
  • İşkence ve angarya kaldırılmıştır.
  • Yürütme görevi; başta padişah olmak üzere bakanlar kuruluna, yasama görevi ise, Ayan ve Mebusan M. (Çift Meclis) verilmiştir.
  • Ayan meclisi üyelerinin; padişah tarafından, mebusan meclisi Üyelerinin ise; 50.000 osmanlı vatandaşı tarafından seçileceği kabul edilmiştir.
  • Milletvekillerinin 4 yılda bir seçilmesi kararlaştırılmıştır.
  • Mahkemelerin bağımsızlığı kabul edilmiştir.
  • Meclisi açma kapama yetkisi padişaha verilmişti.

Özellikleri

  • Osmanlı tarihinde "halk" ilk kez padişahın yanında yönetime ortak olmaya başlamıştır.
  • Anayasalı yönetime geçilmiştir
  • Bu dönemde etkin olan fikir akımı Osmanlıcılık'tır.
  • Osmanlı devletinde ilk kez yönetim değişikliği olmuştur.
Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Bunlari Biliyor musunuz?

Realist ilk roman Recaizade Mahmut Ekrem'in "Araba Sevdası" adlı eseridir.
Cuma, 04/28/2017 10:03
Telif Hakkı © 2017 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.