Kurtuluş Savaşı ve Cepheler

 KURTULUŞ SAVAŞI CEPHELERİ

 

DOĞU CEPHESİ

Rusların; Brest Litovvsk antlaşmasıyla Doğu Anadolu ve Kafkas bölgelerini boşaltması üzerine Kafkasya'da; Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan bağımsız devlet kurdular. Ruslardan boşalan bölgede savaş sürdüğü için Türkler yerleşemedi ve savaşın sonunda Mondros ateşkesinin imzalanmasıyla Türklerin tamamen bölgeden uzaklaşması Ermenilerin bölgedeki etkinliklerini arttırmıştır. Doğu Anadoluda hak iddia eden Ermeniler; Gümrü, Iğdır, Arpaçay ve Araş ırmaklarına kadar ilerlemiştir. Bu durum üzerine TBMM Kazım Karabekir komutasında Doğu Cephesini açmıştır. Ermenilerle yapılan savaşta: Sarıkamış, Kars ve Gümrü geri alınarak 3, Aralık 1920 GÜMRÜ ANTLAŞMASI yapılmıştır.

  • Ermeniler işgal ettikleri yerleri boşaltarak Doğu Anadoludaki bütün siyasi isteklerinden vazgeçtiler.
  • Doğu Anadolu, Ardahan'ın büyük bir bölümü (Artvin dışında) bugünkü sınırlarına kavuşmuştur.

 

Önemi

  • TBMM'nin uluslararası alanda kazandığı ilk askeri ve siyasi başarısıdır.
  • Bu başarı üzerine, Gürcistan, Ardahan, Artvin ve Batum'u boşaltarak TBMM ile barış imzalamıştır.
  • Kurtuluş Savaşı sırasında Ruslardan gelecek yardım yolu açılmıştır.
  • Doğu cephesi kapatılarak birlikler batıya kaydırılmıştır.

 

GÜNEY CEPHESİ

Mondros ateşkesinin peşinden İngilizler; Urfa, Antep ve Maraş'ı işgal etmişler, ancak daha sonra buraları Fransızlara bırakmışlardır. Fransızlar; Adana ve Çukurova bölgelerini de işgal etmişlerdir. Ancak yoğun halk direnişleri karşısında Suriye'den getirilen "Ermeni İntikam Alayları" kurarak halka karşı kullanılmışlardır. Sivas kongresinden sonra oluşan Temsil Heyeti halkı örgütlemek için bölgeye subaylar göndererek Güneyde direniş cephesi oluşturmuşlardır. Kuvayi Milliye ve halk etkinlikleriyle; Maraş, Urfa, Antep ele geçirilmiş, Fransızlar durdurulabilmişti. Ancak Güney cephesinin kesin olarak SAKARYA MEYDAN SAVAŞIN'dan sonra Fransızlarla imzalanan ANKARA ANTLAŞMASIYLA kapatılabilmiştir.

 

BATI CEPHESİ

I. İNÖNÜ SAVAŞI (6-10 OCAK 1921)

Yunanlılar; Türk ordusunun gücü hakkında keşifte bulunarak Eskişehir'i ele geçirip, TBMMyi dağıtmak için üs olarak kullanmak istiyordu. Bu arada Türklere karşı göstereceği başarı itilaf devletlerinden yardım almasını kolaylaştıracaktı. Bu yolla Türk gücünü kırarak Sevr'i uygulatabileceklerdi. Üstelik; TBMM'nin Çerkez Ethem isyanıyla uğraşıyor olması böyle bir olayı gerçekleştirmek için uygun bir ortamdı. Yunan saldırısı İnönü mevkiinde İsmet Paşa komutasında durduruldu.

 

Önemi

  • Düzenli ordunun Barı cephesinde ilk başarısıdır.
  • İtilaf devletleri arasında görüş ayrılıkları belirginleşmiştir.
  • SovyetRusya'yla Moskova Antlaşması imzalandı.
  • Teşkilat-1 Esasi (21 Anayasası) kabul edildi.
  • İstiklâl Marşı kabul edildi.
  • Londra Konferansı toplandı.
  • Türk - Afgan dostluk antlaşması imzalandı.

 

LONDRA KONFERANSI (23 Şubat-12 Mart 1921)

İtilaf devletleri TBMM hükümetini tanımadığını kanıtlamak için konferansa Osmanlı hükümetini davet etmiştir. Osmanlı TBMM'den bir delegenin gelebileceğini bildirince Mustafa Kemal resmen davet edilmedikçe katılmayacaklarını bildirdi. Bunun üzerine İtalya'nın girişimiyle TBMM konferansa davet edildi. Mustafa Kemal bir sonuç alınamayacağını bilmesine rağmen TBMM katılımını şu gerekçelerle sağlamıştır:

  • TBMM'nin hukuki varlığını uluslararası bir platformda kabul ettirmek.
  • Türk halkının haklı sesini dünyaya duyurabilmek.
  • Sevr antlaşması üzerine yaptıkları mücadelenin Türklerin savaşmakta kararlı olduklarına dair sloganlara dönüşmesini engellemek.
  • Uygun koşullar sunulduğu takdirde barıştan yana olduklarını bildirmek. Londra konferansında görüşmeler Yunan taarruzunun başlaması üzerine sonuçsuz kalarak kesilmiştir.

 

MOSKOVA ANLAŞMASI (16 Mart 1921)

Sovyet Rusya yeni rejiminden dolayı Emperyalist devletlerin tepkisini almıştı. TBMM hükümetine yeni rejimini kabul ettirmek ve böylelikle dost bir devlet kazanarak Güney sınırlarını güvenceye almak için TBMM'ye Kurtuluş Savaşı süresince yardım etmiştir. Haziran 1920'de Misak-ı Milliyi tanıdığını açıklamış, I İnönü başarısından sonra TBMM ile MOSKOVA ANLAŞMASINI imzalamıştır.

  • Her iki tarafta diğerinin tanımadığı anlaşmayı kabul etmeyecekti.
  • Sovyet Rusya Misak-ı Milliyi tanıyacaktı.
  • Sovyet Rusya kapitülasyonların kaldırıldığını kabul edecekti.
  • İki devlet arasındaki ilişkileri sıkılaştırmak için; ekonomik, mali, kültürel bağlar kurulacaktı.
  • Osmanlı Devletiyle ve Çarlık Rusya'yla imzalanan anlaşmalar geçersiz sayılacaktı. (En son antlagma Brest Litowks'tur.)
  • Sovyetler: TBMM ile Gürcistan ve Ermenistan arasında imzalanmış anlaşmalara göre saptanmış sınırı; Batum Gürcistan'a iade edilmek koşuluyla kabul edilecekti.

* * * Böylelikle ilk kez TBMM'nin düzeni, büyük bir devlet tarafından kabul edilerek Osmanlı devleti ve Çarlık Rusyası'nın sona erdiği belgelenmiştir.

II. İNÖNÜ SAVAŞI (26-31 Mart-1921)

I. İnönü yenilgisinin ezikliğinden Sevri uygulatarak kurtulmak isteyen Yunanlılar Kütahya-Eskişehir'i ele geçirerek TBMM'yi dağıtmayı hedeflemişler ancak bir kez daha yapılan savunma mücadelesiyle İnönü mevkiinde yenilmişlerdir. II. İnönü zaferi İsmet Bey'in generalliğe yükselmesine neden olurken Türk ordusunun henüz taarruz gücüne sahip olmadığı gerçeğini de ortaya çıkarmıştır.

KÜTAHYA ESKİŞEHİR SAVAŞLARI (10-24 Temmuz 1921)

Yunanlılar; ülkelerinde seferberlik ilan edip İngilizlerden aldıkları maddi yardımla Türk ordusu kendini toparlayamadan saldırıya geçip Kütahya, Afyon, Eskişehir'i ele geçirdi. Ordunun daha fazla yıpranmasını engellemek için Sakarya ırmağının doğusuna çekildiler. Bu yenilgi üzerine;

  • İnönü savaşlarının yarattığı moral bir anda bozulmuştur.
  • Yunanlıların Ankara'ya gelebilecekleri endişesiyle TBMM'yi Kayseri'ye taşıma önerisi yapıldı.
  • Meclis içindeki muhalif gruplar yenilgiden Mustafa Kemal'i sorumlu tuttu.
  • Meclisin bütün yetkileri 3 ay süreyle Mustafa Kemal'e verilerek BAŞKOMUTANLIĞA getirildi.
  • Mustafa Kemal böylelikle Erzurum Kongresi öncesinde ayrıldığı askerlik görevineKütahya-Eskişehir yenilgisi sonrasında yeniden dönmüş oldu.
  • Mustafa Kemal Türk halkına yayınladığı "Tekalifi Milliye" emirleri (Milli yükümlülükler) ile büyük bir fedakarlık istemiş, seferberlik başlamıştır.
  • Bu andan itibaren uygulamada doğacak aksaklıkları ortadan kaldırmak için yeniden İstiklâl Mahkemeleri kurulmuştur.

SAKARYA MEYDAN SAVAŞI (23 Ağustos-12 Eylül 1921)

Yunanlıların Ankara'yı hedefleyerek başlattığı saldırı savaş stratejisi değiştirilerek başarıyla engellenmiştir. (Hattı müdafa yoktur, sathı müdafaa vardır.) Sonucunda:

  • Türk tarafının son savunma savaşıdır.
  • Bu andan itibaren Yunanlılar savunma, Türkler saldırı durumuna geçeceklerdi.
  • 1683 II. Viyana bozgunundan itibaren başlayan Türk ordusunun çekilmesi, Sakarya da durdurulmuştur.
  • Önce İtalyanlar Anadolu'yu boşaltmaya başladılar. (Bu hareket Sakarya'dan sonra hızlanmıştır.)
  • Fransızlar TBMM yönetimiyle Ankara antlaşmasını imzalayarak Anadoluyu boşaltmaya başladılar.
  • Böylelikle Güney Cephesi kapanmış oldu.
  • Türkiye-Suriye sınırı Hatay dışında bugünkü durumunaa ulaştı.
  • Anlaşma devletlerinden ilk kez Fransa TBMM ve Misak-ı Milli'yi tanımış oldu.
  • İtilaf bloku parçalanmış oldu.
  • Mustafa Kemal'e Gazilik ve Mareşallik unvanı verildi.
  • İtilâf devletleri ateşkes ve yeni barış önerileri getirdi.
  • Sovyet Rusya; Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan adına 13 Ekim 1921 'de KARS ANTLAŞMASINI imzalayarak doğu sınırımızı kesinleştirmiş oldu.
  • Yunanlıların megola ideası sona erdirildi.

İTİLÂF DEVLETLERİNİN ATEŞKES VE BARIŞ ÖNERİLERİ (26 Mart 1922)


İtilaf devletleri Yunan birliklerine zaman kazandırmak için 22 Mart 1922'de ateşkes önerisinde bulundu 3 ay süreyle savaşın kesilmesi hükmü bulunan ateşkes; "her iki devletin askeri gücü anlaşma devletlerinden oluşacak bir komisyon tarafından denetlenecek" sözü üzerine TBMM'den tepki görmüştür. TBMM prensip olarak barıştan yanadır. Ancak ordusunun denetimi konusunu bağımsızlık ilkesine aykırı gördükleri için reddeder. Ayrıca ateşkesin gerçekleşmesi ve itilaf devletlerinin Anadolu'yu boşaltması gerektiğini savunur. 26 Mart 1922'de açıklanan barış şartları şunlardır:

  • İzmir ve Tekirdağ Türklere verilecek Edirne, Kırklareli ve Babaeski Yunanlılara verilecek.
  • Doğu Anadolu'da bir Ermenistan devleti kurulacak.
  • Türkiye'de zorunlu askerlik olmayacak, ücretli asker sayısı 85.000'e çıkarılacak.
  • Sevr antlaşmasının mali ve ekonomik hükümlerinde bazı değişiklikler yapılacak.

Bu koşullar üzerine TBMM kesin zaferi sağlayacak saldırı hazırlıklarına geçmiştir.

 

BÜYÜK TAARRUZ VE BAŞKOMUTANLIK SAVAŞI (26 Ağustos-18 Eylül 1922)


Mustafa Kemal'in Başkomutanlık yetkisi 3 ay süreyle uzatılmış ve gizli bir emirle ordu birliklerine saldırı için son hazırlıklar bildirilmiştir. 26 Ağustos 1922'de başlayan saldırı 30 Ağustos'a kadar sürerek Yunan kuvvetleri Dumlupınar'ın kuzeyinde Aslıhanlar bölgesine sürülmüş ve burada kuşatılmıştır. 30 Ağustos'ta Mustafa Kemal'in doğrudan yönettiği BAŞKOMUTANLIK MEYDAN SAVAŞI ile Yunanlılara son bir darbe vurularak; Uşak, İzmir, Bursa işgalden kurtarılmış, 18 Eylü'de de Batı Anadolu düşmandan tamamen temizlenmiştir.

MUDANYA ATEŞKES ANTLAŞMASI (3-11 Ekim 1922)

Mudanya Öncesindeki Ortam

  • Yunanlıların kesin yenilgiye uğratılması
  • İngilizlerin Dominyonlarından gelen yardımların kesilmesi
  • Savaşlara tepki gösteren halkın Loid George hükümetine baskı yapması
  • İtilaf blokunun parçalanmış olması
  • Rusların boğazlar konusunda çıkabilecek bir savaş için TBMM'nin yanında yer alacağı açıklaması üzerine ateşkese gidilmiştir.

İngiltere, Fransa, Türkiye, İtalya görüşmelere katılmış, Yunanistan katılmayarak daha sonra itilaf devletlerinin baskısıyla alman kararları kabul etmiştir. Ateşkese Göre

  • 14-15 Ekim gecesinden başlayarak silahlı çatışmalar duracaktı.
  • Doğu Trakya 15 gün içinde Yunanlılar tarafından boşaltılacak ve boşaltma dan bir ay sonra Türk memurlarına bırakılacaktı.
  • Barış anlaşması imzalanıncaya kadar Türk ordusu Çanakkale ve Kocaeli yarımadasında belirtilen sınırda duracak, Doğu Trakya'ya asker geçirmeyecek ancak bölgenin güvenliğini sağlamak maksadıyla 8.000 kişilik Türk jandarma birliği gönderilecekti.
  • Devir teslim sırasında çıkabilecek karışıklıkları önlemek amacıyla anlaşma devletlerinden 7 taburluk karma birlik bölgede bulunacaktır.
  • Boğazlar ve İstanbul TBMM hükümetinin yönetimine bırakılacak ancak barış anlaşması imzalanıncaya kadar itilaf devletleri İstanbul'da kalacaktır.

Önemi

  • Doğu Trakya, Boğazlar ve İstanbul savaşsız geri alınmıştır.
  • İngiltere'de hükümet değişikliği olmuştur.
  • İtilaf devletleri Osmanlı devletinin hukuken sona erdiğini kabul etmiştir.
  • İsmet Paşa İnönü Savaşlarındaki askeri başarısını Mudanya'da siyasi başarıya dönüştürmüştür.

 

SALTANATIN KALDIRILMASI (1 KASIM 1922) ve LOZAN BARIŞI

Mudanya ateşkesinden sonra itilaf devletleri Türk tarafını bölmek gayesiyle barış görüşmelerine Osmanlı hükümetini davet edince 1 Kasım 1922'de çıkarılan bir yasayla saltanat ve hilafet makamları birbirinden ayrılarak saltanat kaldırıldı. Böylelikle Lozana kimin gideceği sorunu çözümlenmişti. (Devlet başkanlığı ve rejim sorunu) 17 Kasım 1922 Vahdettin İngilizlere sığınınca kamuoyunun hazır olmaması nedeniyle halifelik kaldırılmamış ancak İngilizler Vahdettinin şahsında halifelik makamını kullanamasınlar diye Abdülmecit efendi halifeliğe getirilmiştir.

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

İlk psikolojik roman Mehmet Rauf'un "Eylül" adlı eseridir.
Salı, 09/16/2014 04:52
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.