I. Dünya Savaşı

Nedenleri

  • İngiltere ve Fransa'nm Almanya'nın genişleme siyaseti ile kendi sömürgelerine doğru yayılmasından duyduğu endişe.
  • İngiltere ve Fransa'nın sömürgelerini korumak için silahlanmaları.
  • Rusya'nın Balkanlarda izlediği Panislavizme karşı Avusturya-Macaristan'm Pancermenizm politikasını ortaya atması.
  • Almanya ile Fransa arasında Alsas-Loren sorunu.
  • Avusturya-Macaristan veliahtınm bir Sırp milliyetçisi tarafından öldürülmesi (savaşın bahanesidir.)

Üçlü İttifak Devletleri (Bağlaşma)

Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya; Ancak İtalya savaş başladıktan sonra yer değiştirmiştir. Almanya, Avusturya, Macaristan bir ittifak çemberi içine alınınca çemberi yarmak için Bulgaristan ve Osmanlı Devleti'ni de savaşa çekmiştir.

Üçlü İttifak Devletleri (Anlaşma)

İngiltere, Fransa, Rusya; savaş başladıktan sonra İtalya, Japonya, Yunanistan, Amerika, Portekiz, Brezilya, Romanya'dır.

Osmanlı Devletinin Savaşa Girme Nedenleri

  • Balkan savaşlarında kaybedilen yerlerin geri alınma isteği.
  • Almanya'nın savaşı kazanacağına dair duyulan inanç.
  • Almanya'yla Osmanlı arasında Türk-Alman dostluk antlaşmasının imzalanması.
  • Enver Paşa'nın kısa sürede gösterdiği başarıdan dolayı Alman hayranlığı

Almanya'nın Osmanlıyı Savaşa Sokma Nedenleri

  • Osmanlı'nın jeopolitik konumundan yararlanması
  • Savaşı daha geniş alanlara yaymak istemesi.
  • İtilaf devletlerinin boğazları kullanarak Rusya'ya yardım götürmelerine engel olmak istemesi.
  • Yeni cephelerin açılmasıyla doğudaki yükünü hafifleterek gücünü batıya kaydırmak istemesi.
  • Osmanlı hükümdarının halife sanını kullanarak Osmanlı egemenliğindeki Arap halklarımda savaşa sokmak istemesi.
  • Berlin-Bağdat demiryolu hattmı kurarak Musul ve Kerkük petrollerinden faydalanmak istemesi

Osmanlı Devletinin Savaştığı Cepheler

1) Kafkas Cephesi: Enver Paşa'nın Turancılık idealiyle açtığı cephedir. Buradaki Türklerle birleşerek Rusları yenilgiye uğratmak ister. Almanya ise; Baku petrollerini ele geçirmek amacıyla Osmanlı Devleti'ni desteklemektedir. Ruslar; Erzurum, Muş, Bitlis, Erzincan, Trabzon illerini ele geçirmiştir. Muş ve Bitlis savaş sırasında buraya gelen Mustafa Kemal tarafından geri alınmış, Rusya Çarlık rejiminin yıkılmasından sonra Osmanlı devletiyle Brest Litowsk Anlaşması'nı yaparak 1878 Berlin Anlaşmasıyla aldığı Kars, Ardahan, Batum ve savaş sırasında aldığı yerleri geri vermiştir.

2) Çanakkale Cephesi: İngiltere ve Fransa'nın Rusya'ya yardım götürmek ve Osmanlı devletini savaş dışı bırakabilmek için açtığı cephedir. Ayrıca henüz savaşa girmemiş olan Balkan devletlerini savaşa sokarak Bulgaristan ve Avusturya-Macaristan'a karşı cephe açmak istiyorlardı. Böylece Doğu Akdeniz'deki egemenliklerini de sağlamlaştırmış olacaklardı. Sonucunda:

  • Savaşın süresi uzamıştır. (2 yıl)
  • Rusya'ya yardım gönderilememiştir.
  • Çarlık Rusya'sı 17 Ekim devrimi sonucunda yıkılmış, yeni kurulan Sovyet Rusya ise 2 Mart 1918'de ittifak devletleriyle BREST LİTOWSK antlaşması imzalamıştır.
  • Yarım milyon insan ölmüştür.
  • Osmanlı devleti ani çöküntüden kurtarılmıştır.
  • Avrupa'nın süper güçlerinin yenilmezliği efsanesi son bulmuştur.       
  • Mustafa Kemal'in buradaki başarısı ulusal mücadelenin önderi olmasında etkili olmuştur. (Kurtuluş Savaşı)

3)  Kanal Cephesi: Almanya'nın desteğiyle İngilizlerin sömürgelerine giden yolları kesmek ve Mısır'ı İngilizlerden geri almak isteğiyle açılmıştır. Bu cephede Osmanlı devleti bir başarı sağlayamamış.

4) Irak Cephesi: İngilizler; Türk kuvvetlerinin İran'a girmesini ve Hindistan'ı tehdit etmesini önlemek, kuzeyden kara yoluyla Ruslarla birleşme amacındadır. Başlangıçta İngilizlere karşı başarı sağlandıysa da devamı gelmediğinden başarısız bir cephedir.

5) Suriye-Filistin Cephesi: İngilizler; Süveyş ve Irak cephelerinde yenilip Suriye sınırına çekilen Osmanlıyı bölgeden çıkarmak için Arap milliyetçiliği yaparak, bölgedeki Arap halkını Osmanlılara karşı kışkırtmıştır. Buradaki mücadeleler Mondrosun imzalanmasıyla sonuçlanmıştır.

6) Makedonya ve Galiçya Cepheleri: Osmanlı Devleti müttefiği olan Almanya'ya destek vermek için bu cepheleri açmış başarı sağlayamamıştır.

Wilson İlkeleri 

ABD başkanı Wilson I. Dünya savaşına girerken 8 Ocak 1918'de Wilson prensiplerini yayınlayarak barışın esaslarının neye göre yapılacağını saptamayı amaçlamıştır. Buna göre;

  • Yenenler yenilenlerden toprak ve savaş tazminatı almayacak. (Yenilen devletleri koruyormuş gibi görünür, asıl hedef yenen devletlerin güçlenmesini önlemektir.)
  • Devletler arası gizli anlaşma yapılmayacaktır.
  • Uluslararası dünya barışını sağlamak için devletlerarası sorunlar, "Cemiyeti Akvam" (Milletler Cemiyeti) kurularak barışçı yollarla çözümlenecekti.
  • Boğazlar bütün devletlere açık olacaktı.
  • Türkler sayıca çok olduğu bölgelerde egemenlik hakkına sahiptir. Ancak bu hak bünyesindeki azınlık içinde geçerlidir. (Bu madde doğuda Ermeni sorununu yaratmıştır.)

Yenilen devletleri koruyor görünmesine rağmen İngiltere ve Fransa sırf ABD'yi savaşta kendi yanlarına çekebilmek için Wilson prensiplerini kabul etmiştir. Savaşın sonunda; sömürge politikalarını, manda yönetiminde sürdürmeleri bunun kanıtıdır.

I. Dünya Savaşının Sonuçları

  • Almanya savaştan yenik çıkınca krallık yıkılmış, Cumhuriyet kurulmuştur.
  • Almanya sömürgelerini kaybettiği gibi ordusu terhis edilmiş, silah sanayisi yasaklanmıştır.
  • Avusturya-Macaristan İmparatorluğu yıkılmış. Toprakları üzerinde Avusturya Macaristan, Polonya, Çekoslavakya kurulmuştur.
  • Osmanlı İmparatorluğu yıkılmış topraklarında Hristiyanlardan başka Araplarda bağımsız devletler kurmuştur.
  • Çarlık Rusya yıkılmış, Sovyet Rusya kurularak ilk sosyalist rejim kurulmuştur.
  • Almanya'nın sömürgelerini kaybetmesi üzerine sömürge politikası yön değiştirmiş ve bu durumda savaştan en karlı çıkan devlet İngiltere olmuştur.

I. Dünya Savaşı Sırasında Osmanlı Topraklarını Paylaşmaya Yönelik Gizli Antlaşmalar

Sykes-Picot: İngiltere, Fransa, Rusya arasında I. Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı devletinden alınacak yerler paylaşılmıştır. Ancak Rusya'nın I. Dünya savaşından çekilmesi üzerine payına düşen boğazlar ve Doğu Anadolu bölgesi Paris konferansında tekrar görüşme konusu olmuştur.

Mc. Mahon: Mısır'ın İngiliz Valisi Mc. Mohan Hicaz Emiri Hüseyinle anlaşarak Osmanlı devletine isyan etmeleri koşuluyla bağımsızlıklarını bildirmiştir.

Saint Jean de Maurienne: İngiltere ve Fransa'nın İtalya'yı Almanya'dan ayırarak kendi taraflarına çekmek için yaptığı antlaşmadır. İtalya'ya Batı Anadolu bölgesi vadedilmiştir.

 

MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI


30 Ekim 1918'de Osmanlı adına Rauf Bey itilaf devletleri adına da Amiral Calthorpe tarafından imzalanmıştır.

  • Boğazlar bütün devletlere açık olacak ve her iki yakasındaki askeri yerler kapatılacaktı.
  • İtilaf esirleri teslim edilecek, Osmanlı esirleri savaş suçlusu sayılarak bırakılmayacaktı.
  • Ordu terhis edilecek, silahlar bırakılacaktı.
  • Ulaşım ve haberleşme itilaf devletlerinin kontrolüne bırakılacaktı.
  • Toros tünelleri itilaf subaylarının denetimine bırakılacaktı.
  • İtilaf devletleri güvenliklerini tehlikede gördükleri herhangi bir stratejik noktada işgal hakkına sahiptir. (Mondros 7.)
  • Doğuda 6 ilde (Vilayeti Sitte) (Erzurum, Van, Harput, Sivas, Bitlis, Diyarbakır) herhangi bir karışıklık çıktığında işgal hakkı doğacaktır.
  • Osmanlı devleti müttefikleriyle ilişkisini kesecekti.

 

Uygulanması

  • İngilizler; Musul, Antep, Urfa, Maraş, Batum, Kars'ı işgal etmiş, Merzifon ve Samsun'a asker göndermiştir.
  • Fransızlar; Dörtyol, Mersin, Adana yöreleri ve Afyon istasyonunu işgal etmişlerdir.
  • İtalyanlar: Antalya, Bodrum, Kuşadası, Marmaris ve Konya'ya asker çıkarmışlardır.
  • Yunanlılar: Uzunköprü, Hadımköy, demiryolunu işgal etmişlerdir.

 

PARİS BARIŞ KONFERANSI (18 OCAK 1919)

İtilaf devletleri I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan devletlerle yapacakları anlaşmaların esaslarını belirlemek için Paris Konferansında toplandılar. Burada yenilen devletlerin her biriyle ayrı ayrı anlaşma yoluna gidilerek daha fazla toprak ve ayrıcalık elde etme yoluna gitmişlerdir. Rusya'nın II. Dünya Savaşı'ndan çekilmesi üzerine boğazlar ve Doğu Anadolu bölgesinin yeniden paylaşılması söz konusu olmuştur. Boğazlar konusu en tartışmalı konudur. Neticede burada; uluslararası bir komisyon kurulması kararı alınmıştır. Doğu Anadolu bölgesinde ise; kendi güdümlerinde bir devlet kurmak için Ermeniler yönlendirilmiştir. Batı Anadolu için ise; önceden İtalya'ya söz verilmiş olmasına rağmen İngiltere'nin tehlikeli görmesi nedeniyle Türklerin; Batı Anadolu'daki Rumları katletmek üzere olduklarına dair asılsız haberlerle Yunanistan'ı devreye sokmuştur. Böylece bölgede güçsüz kendine bağlı bir devlet egemen olacaktı.

I. Dünya Savaşını Bitiren Antlaşmalar

Versay Antlaşması: (28 Haziran 1919) İtilaf devletleriyle Almanya arasında imzalandı.

  • 1871 'de aldıkları Alsas Loren'i Fransızlara vermek zorunda kaldılar.
  • Almanya bütün sömürgelerini kaybetti.
  • Ordu terhis edildi, silah sanayisi kurması yasaklandı.
  • Avusturya ile birleşmesi yasaklandı, Polonya ve Çekoslavakya'ya toprak vermek zorunda kaldı.

Sen Germen Antlaşması: İtilaf devletleri ile Avusturya arasında imzalandı.

  • Avusturya-Macaristan İmp. parçalandı.
  • Parçalanan topraklar üzerinde Avusturya-Macaristan, Çekoslavakya devletleri kuruldu.
  • Avusturya; Yugoslavya ve Macaristan'ın bağımsızlığını tanımak zorunda kaldı.
  • Yugoslavya; Polonya, Romanya ve İtalya'ya toprak vermek zorunda kaldı.

Nöyyi Antlaşması: İtilaf devletleri ile Bulgaristan arasında imzalandı. Batı Trakya ve Makedonya topraklarını Yunanistan ile Yugoslavya'ya bırakmak zorunda kalmış. Böylece Ege deniziyle bağlantısı kesilmiştir.

Triannon Antlaşması: İtilaf devletleri ile Macaristan arasında imzalanmıştır. Bu antlaşma ile Macaristan, Çekoslavakya, Romanya, Yugoslavya, Avusturyaya toprak vermek zorunda kalmıştır.

Sevr Antlaşması: (10 Ağustos 1920) Osmanlı devleti ile itilaf devletleri arasında imzalanmıştır. Ancak Türk halkının kurtuluş mücadelesini gerçekleştirmesi üzerine yürürlüğe konulmamıştır. Bu yüzden Türk halkı adına I. Dünya Savaşını bitiren ant. 24 Temmuz 1923 'te LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI'dır..

İZMİR'İN İŞGALİ (15 MAYIS 1919)

İngiltere daha önce söz vermiş olmasına rağmen bölgede güçlü bü; İtalya'nın varlığı işine gelmediğinden PARİS BARIŞ KONFERANSI'nda Yunanistan'ı devreye sokmuştur. (Güçsüz devletleri kullanma politikası) Yunanlılarda bir takım gerekçelerle İzmir'i işgal ettiler.

  • Bölge kendi tarihi toprağımızdır.
  • Türkler bölgede Rumlardan sayıca daha azdır (Wilson)
  • Türkler bölgedeki Rumlara işkence etmektedir (Mondros 7.)
  • İtalya bölgeyi her an işgal edebilir.

İzmir'in işgali sırasında İstanbul'dan bir yardım gelmemiştir. Ancak bu işgal ülke çapında yayılan mitinglerle protesto edilmiştir ve Bristol Raporu hazırlanmıştır. (Bölgedeki işgalin haklı olup olmadığına dair) İzmir'in işgaline karşı gösterilen tepkiler Türk halkının milli bilincinin uyanması konusunda önemli bir gelişmedir.

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Bunlari Biliyor musunuz?

Kasidenin en güzel beytine "beytü'l kasid" adı verilir.
Pazartesi, 02/20/2017 06:01
Telif Hakkı © 2017 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.