Ünlü Daralması

Şimdiki zaman eki "-yor"daki "y" sesi kendinden önceki geniş "a, e" ünlülerini daraltıp "ı, i, u, ü"ye çevirir. 

  • ağla-yor > ağlıyor, söyle-yor > söylüyor
  • dinle-yor > dinliyor, koşma-yor > koşmuyor

* y sesi "demek" ve "yemek" fiillerinden sonra geldiğinde bu fiillerin sonundaki geniş "e" ünlüsünü daraltıp "i"ye çevirir.

  • demek: de-y-e > diye
  • de-y-erek > diyerek, de-y-elim > diyelim
  • de-y-ecek > diyecek, de-y-en > diyen
  • yemek: ye-y-ecek > yiyecek
  • ye-y-elim > yiyelim, ye-y-en > yiyen

* Soru zarfı olarak kullanılan "niye" sözcüğünde de daralma olmuştur.

  • ne-y-e > niye

Bu sözcük zamir olarak kullanılan "neye" ile karıştırılma­malıdır, "neye"de daralma olmaz.

  • Çizdiği resim neye benzedi?

* "y" sesinin şimdiki zaman eki dışında yazıda daraltıcı etkisi yoktur. Konuşmada daralma olur, ama bu durum yazıyı etkilemez.

  • Konuşmada "anlıyamadık" denilse de yazılış "anlaya­madık" biçimindedir.
  • "Çalışmıyalım" denir, ama "çalışmayalım" yazılır.

ÖRNEK SORU:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlışı vardır?

A)    Bu konudaki kararımı size bildirmeyeceğim.

B)    Konuşmasında bu konuya da değinecek.

C)    Bebeği bütün gün kardeşi oyalıyacak.

D)   Onun bu işi başaracağını söyleyebilirim.

E)    Onu kime verdiğimi anımsayamıyorum.

(2005)

Yanıt: C

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Bunlari Biliyor musunuz?

Gazelin en güzel beytine "beyt'l gazel" denir.(Şah beyit)
Pazartesi, 01/21/2019 20:05
Telif Hakkı © 2019 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.