Kaynaştırma

Ünlü ile biten bir sözcüğe ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde, iki ünlü yan yana bulunamayacağı için iki ünlünün arasına uygun bir ünsüz girer. Bu ünsüze kay­naştırma harfi denir.

 

Türkçede "n, s, ş, y" kaynaştırma harfi olarak kullanılır.

Türkçede sık kullanılan kaynaştırma harfleri "n" ve "y" dir.

n harfi

Belirtili ad tamlamalarında ünlüyle biten tamlayan ile "-in, -in" tamlayan ekinin arasına girer.

"Hasta-n-ın yatağı,  radyo-n-un sesi, pencere-n-in önü, sıra-n-ın sonu, tahta-n-ın yanı... gibi

* Ad tamlamalarında tamlananın aldığı iyelik ekinden sonra hal ekleri gelirse araya girer.

  • Onun ev-i-n-i
  • Yolun son-u-n-da, kardeşimin ödev-i-n-i, onun kardeş-i-n-e

* İlgi zamiri "-ki" ve sıfat yapım eki olan "-ki"den sonra hal ekleri gelirse araya girer; "-ki"den sonra gelir.

  • Testini al, bizim-ki-n-i ver.
  • Kapıda-ki-n-e sor.
  • Bu, evde-ki-n-den daha iyi.

* "O, bu, şu" zamirlerinden sonra ek geliyorsa, zamirle ekin arasında yer alır:

  • "O-n-da, bunda, şunda, şunlar, onca..."

Bu kullanımda "n" iki ünlü arasında değildir.

y harfi

Ünlü ile biten sözcüklerle "-i, -e" hal eklerinin arasında yer alır.

  • Kapı-y-ı kapa.
  • pencere-y-e, bahçe-y-i, ütü-y-ü...

* Ünlü ile biten fiillere ünlü ile başlayan çekim ve yapım ekleri eklendiğinde, bu eklerle fiil arasına "y" kaynaştır­ma harfi girer:

  • Oku-y-acak, dinle-y-ici
  • koru-y-an, söyle-y-ince
  • Başla-y-a-y-ım

Bu sözcükteki iki y de kaynaştırma harfidir.

* Ekfiil olan "idi, imiş, ise" ünlü ile biten sözcüklere eklendiğinde, başındaki "i" düşer, araya "y" kaynaştırma harfi girer:

  • Dün hasta imiş > hastaymış
  • Gelen Ali idi > Ali'ydi.
  • Suçlu ise > suçluysa

ş harfi

* Ünlü ile biten sayılara üleştirme sıfatı türetmeye yarayan "-er, -ar" eki getirilecek olursa; bu ek ile sayı arasına ş kay­naştırma harfi girer:

  • Yedi-ş-er, elli-ş-er, yirmi-ş-er...

s harfi

Ünlü ile biten sözcüklere eklenen iyelik III. tekil kişi eki "-ı, -i, -u, -ü"den önce gelir.

  • Anne-s-i, hala-s-ı, kapı-s-ı, tahta-s-ı, havlu-s-u...

* "Su" sözcüğünden sonra kaynaştırma harfi olarak "y" gelir.

  • su-y-u

* "Ne" sözcüğünden sonra bazen "s", bazen de "y" gelir.

  • Kimin ne-s-i
  • Çocuğun ne-y-i kaybolmuş?

 

ÖRNEK SORU:

Türkçede, ad tamlamalarında kaynaştırma sesleri "n" ve "s" dir.

Aşağıdaki sözcüklerden hangisiyle bir ad tamlaması yapılırken bu kurala uyulmaz?

A) elma           B) yara           C) su           D) yazı          E) mavi

(1990/ÖYS)

Yanıt: C

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Bunlari Biliyor musunuz?

İfadeyi süslemek, anlamı güçlendirmek için bir ilgi kurarak ayet ve hadisten alıntı yapmaya "iktibas" denir.
Pazar, 04/30/2017 14:41
Telif Hakkı © 2017 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.