Anlatımın Akışını Bozan Cümleyi Bulma

Anlatımın akışını bozan cümleyi soran sorularda okuyucunun dikkat etmesi gereken birkaç önemli nokta vardır. Bunlardan birincisi paragrafın genelinin konusu, bakış açısı, ana fikriyle parçayı oluşturan cümlenin konusu, bakış açısı ve fikrinin aynı olup olmadığıdır. Parçanın diğer cümlelerinden ayrı bir konusu, bakış açısı, fikri olan cümle anlatımın akışını bozuyor demektir.  

 

Örnek:  Aşağıdaki parçada bütün cümlelerin konularının ortak olup olmadığını inceleyelim. 

(I) Dünya onu anlatan kitaplardan, dergilerden, yazılardan çok daha hızlı bir biçimde yol alıyor. (II) Hayat şartlarının değişmesi bizi yer yer zorda bırakıyor. (III) Ne yazarsak yazalım, ne anlatırsak anlatalım dünya gene bizim önümüzde. (IV) Onun şaşırtıcı hızına değişimine kalem uydurmak mümkün değil. (V) Her gün bir öncekinden daha fazla sürprizlerle dolu olarak gelip kuruluyor kağıtlarımıza, ekranlarımıza, perdelerimize, gözlerimize. 

 

Okuduğunuz parçada II. cümlenin haricindeki cümlelerin konusu dünyadaki değişim iken II. cümlenin konusu hayat şartlarındaki değişimdir. Demek anlatanın akışını bozan cümle II. cümle olmalıdır. 

 

Anlatımın akışı, başta da söylediğimiz gibi sadece konusu farklı cümlelerle bozulmaz. Parçadaki bir cümlenin bazen bakış açısının bazen anlattığı fikrin bazen de bunların hepsinin birden farklılığı ile bozulabilir. 

 

 

Örnek:  Aşağıdaki parçada anlatımın akışını hangi cümlenin bozduğu, bu akış bozukluğunun bakış açısı farklılığından kaynaklandığını bulmaya çalışalım. 

 

(I)  Belime kadar yükselen otlardan, toprağın tatlı ıslaklığından taze toprak kokusuna karışan o güzel ezilmiş yeşillik kokusu yayılıyor. (II) Rüzgarın neşeli şarkılarını dinliyorum. (III) Dizboyu yoncalar, hasattan önceki buğday başakları gibi tatlı tatlı sallanıyor. (IV)Otların arasında, rastladığımda ürktüğüm, insanı ölüme götüren mayınlar kadar tehlikeli sivri keskin taşlar var. (V) Baharın tazeliği ve kuşların şen cıvıltıları buraya ayak basılmamış bir cennet köşesi izlenimi veriyor. 

 

Okuduğunuz parçada anlatımın akışı IV. cümlenin bakış açısının farklı olmasından bozulmuştur. IV. cümlenin haricindeki cümlelerde yazar, betimlenen doğaya karşı olumlu, iyimser bir bakış açısıyla yaklaşıyor. IV. cümlede ise iyimser gözle betimlenen doğanın parçalarından biri olan taşlar için: rastladığımda ürktüğüm; insanı ölüme götüren mayınlar kadar tehlikeli sözleri kullanılıyor. Burada yazarın tavrı kötülemeci, kötümser bir tavırdır. Anlatımın akışı, bakış açısı farklı bir cümlenin araya girmesiyle bozulmuştur. 

 

Yukarıda okuduğunuz parçadaki anlatım akışının bozukluğu için konu farklılığı da diyebiliriz. Çünkü IV. cümlenin haricindeki cümlelerin konusu doğanın güzellikleri iken IV. cümlenin konusu doğadaki tehlikedir. 

 

Örnek:  Aşağıdaki parçanın anlatımındaki akış bozukluğu da fikir farklılığından doğmuştur. Dikkatlice okuyup, anlatımın akışını bozan cümleyi bulmaya çalışalım.

  

(I) Faust efsanesi, ortaya çıktığı günden bu yana sayısız yazınsal müzikal ve görsel sanat yapıtının konusunu oluşturmuştur. (II) Goethe bunun en çok bilinen örneğini yazınsal alanda vermiştir. (III) Konunun opera türüne uygunluğu nedeniyle birçok değerli müzik adamı bu konuyu işleyen yapıt ortaya koymuştur. (IV) Ünlü efsane nedense görsel sanatlarda pek rağbet görmemiştir. (V) Özellikle Alman Edebiyatını şöyle bir karıştırırsanız Faust adında onlarca farklı yapıtla karşılaşırsınız.

 

Okuduğunuz parçada IV. cümlenin dışındaki cümlelerin anlattığı fikir Faust efsanesinin sayısız yazınsal müzikal ve görsel sanat yapıtına konu olduğudur. IV. cümledeki fikir ise Faust efsanesinin görsel sanatlara konu olmadığıdır. Bu iki fikir çelişmektedir. Parçanın genelindeki fikir esas olduğuna göre IV. cümledeki fikir akışı bozuyor diyoruz ve bu cümleyi, anlatımın akışını bozan cümle olarak adlandırıyoruz.

  

Anlatım akışının bozulduğunu, belirttiğimiz üç noktaya dikkat ederek bulabileceğimiz gibi. başka yöntemlerle de bulabiliriz. Bunların birisi bağlayıcı öğelerin bir önceki cümlede karşılıklarının olup olmadığına dikkat etmektir. Bağlayıcı söz dediğimiz, bu, çünkü, bunun gibi, bundan dolayı, ama gibi sözler, bulundukları cümleyi bir önceki cümleye bağlarlar. Bağlayıcı sözlerin ilgi kurduğu cümlenin bir önceki cümle olması gerekir. Değilse bu sözler boşta kalır. Daha açık anla-yabilmek için aşağıdaki örnek parçaya ve bundaki anlatım akışı bozukluğuna dikkat edelim.

 

Örnek: (I)  Kıvrak zekâsını, espri yeteneğini ve alaycılığını babasından, sorumluluk duygusunu geniş görüşlülüğünü, soyut düşünme yeteneğini ve mizah anlayışını annesinden almıştı. (II) Yapısının biçimlenmesinde annesinin ailesindeki çizgi dışı ve ilginç kişiliklerin rolü olduğu gibi hepsi farklı kişilikteki kardeşlerinin de payı olmuştur. (III) Kardeşlerinin kişilikleri farklı olduğu gibi meslekleri de birbirinden tamamen farklıdır. (IV) Bu yapıda ev içindeki tatlı rekabet ortamının da etkisi olmuştur. (V) Başarılı bir yazın hayatı sürmesinin temelinde yakın olduğu herkesten aldığı bir parça özelliği birleştirdiği yazar kimliğinin büyük payı vardır.

 

Okuduğunuz parçada anlatım akışını III.cümle bozmaktadır. Çünkü II.cümlede yazarın kişilik yapısının biçimlenmesindeki etkenlerden söz edilmiş. III.cümlede kardeşlerinin kişilikleri gibi mesleklerinin de farklı olduğu üzerinde durulmuş IV.cümlede ise bu yapı sözü geçiyor. Bir önceki cümleye bakıyoruz, bu sözün karşılığı yok. Daha geri gidip II.cümleye bakıyoruz. Bu sözün karşılığının bu cümledeki yapısının biçimlenmesinde sözü olduğunu görüyoruz. Demek III. cümle araya fazladan girmiş. III. cümlenin konusuyla diğer cümlelerin ortak konusu da uyuşmadığı için bu cümle için anlatımın akışını bozmaktadır, diyebiliriz. 

 

 

 

Örnek Soru:

(I) F. Kafka'nın, çok ilgi çekeceği sanılan yeni bu-lunmuş mektupları, İsveç'te kitap olarak yayımlandı. (II) Bu yayınevi geçen yıl çeşitli yazarların yapıtlarından oluşan bir kitap dizisi yayımlamıştı. (III) Mektuplar Kafka'yı, sevenleri de edebiyat tarihçilerini de yakından ilgilendiriyor. (IV) Bunlarda Kafka üzerinde yapılmış kimi eski araştırmaları aydınlatan bilgiler yer alıyor. (V) Ayrıca, yazarın yaşamının son aylarıyla ilgili önemli noktalar ortaya konuyor. 

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır? 

A) I.          B) II.          C) III.          D) IV.          E) V.

                                              

(ÖSS 1995)

 

Yanıt: B  

 

 

 

Örnek Soru:

(I) Çocukluğum Toroslardaki yaylalarda geçti. (II) Yayla hayatının kendine özgü, güzel yanları olduğu kadar sıkıntılı yönleri de vardır. (II) Sanıyorum bu yüzden, suyu da ağacı da suyla ve ağaçla haşır neşir olmayı da çok severim. (IV) İsveç'e her gidişimde bu kadar mutlu olmam da belki bundan. (V) Çünkü İsveç gerçekten suyu da ağacı da bol bir ülke. 

Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangisi anlatımın akışını bozmaktadır? 

 

A) I.         B) II.          C) III.         D) IV.          E) V.

 

Yanıt: B   

 

 

Örnek Soru:

(I) O, yaşamı yaşayarak öğrenmiş bir yazar. (II) Deneyimlerini ve gözlemlerini herkesle paylaşmış. (III) Kendi kendine öğrendiği üç yabancı dili de iyi derecede konuşabilecek düzeye erişmiş. (IV) Öğretmenlik yapmış, siyasetle uğraşmış, yurtiçi ve yurtdışında birçok yeri görmüş. (V) Kimi roman ve öyküleri ancak ölümünden sonra yayımlanabilmiş. (VI) Gezdiği, gördüğü yerlerin yöresel renklerini büyük bir ustalıkla yapıtlarına yansıtmış. 

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır? 

A) II.          B) III.         C) IV.          D) V.          E) VI.

(2001)

 

Yanıt: D       

Örnek Soru:

(I) Günlük tutan bir yazar, yapıtlarında açığa vurmak istemediği kimi duygu ve düşüncelerini günlüğünde yansıtabilir. (II) Okuduğu yapıtlara yönelik, gerçekte neler düşündüğünü dile getirebilir. (III) Bazı durumları bilerek ya da bilmeyerek çarpıtabilir. (IV) O, birçok ayrıntının arasından asıl anlatılmak isteneni bulma çabasındadır. (V) Bir gün bunları yayımlarsa, okurların bu nedenle kendisinden soğuyacağını düşünür. (VI) Günlük tutan birçok yazar vardır; ama bu düşünceyle, günlüklerini yayımlayanlar azdır. 

Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisi düşüncenin akışını bozmaktadır? 

A) II.          B) III.            C) IV.          D) V.           E) VI

 

(2 Mayıs 1999)

 

Yanıt: C

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Tanıtım

8-sinif-teog

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

İlk atasözleri kitabı Şinasi'nin "Durub-ı Emsal-i Osmaniye" adlı eseridir.
Perşembe, 10/23/2014 05:44
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.