Sezgicilik
  • Genel olarak, sezgiyi bilginin temeli olarak gören; her tür bilginin ve dolayısıyla da bilgeliğin doğrudan ya da dolaylı olarak entelektüel süreçlere ve akıl süzgecinden geçmiş yargılara dayandığını savunan anlayışa karşı cephe alarak, açıklık ve kesinlik veren doğrudan ve aracısız kavrayışı ön plana çıkaran tavır.
  • Din veya din felsefesi alanında, kişinin sezgi yoluyla Tanrı gibi yüce ve en yüksek bir Varlıkla doğrudan bir ilişki içine girdiğini, sezginin zaman dışı ya da ezeli ve ebedi olduğu ileri sürülen bir şeyin, normal deneyimin açığa vuramadığı bir şeyin bilgisi olduğunu öne su ren görüş.
  • Ahlaki yaşamın değişmez doğrularını, matematiğin aksiyomlarını doğrudan ve aracısız bit biçimde kavramanın, aklın özünde var olduğunu öne süren yaklaşım.
  • Güzellik duyusunda bir amaçlılık bulan ve şiirde, müzikle, dansta, mimaride, seramikte, heykel tıraşlıkta, kısacası tüm sanat dallarında, konunun işlenişini ve algılanışını belirleyen şeyin sezgisel bir algı ya da bilgi olduğunu savunan görüş.
  • Sezginin, duyusal deneyimin özsel bir parçasını oluşturan en basit doğruların doğrudan ve aracısız bir biçimde kavranmasını ifade ettiğini; 'şu anda gördüğüm şey beyazdır' ya da 'canım acıyor' türünden önermelerin, yani deneyimsel sezgiyi meydana getiren dolaysız algı yargılarının, en basit yargılar oldukları için, bilginin sezgisel temelini oluşturduğunu ileri süren öğreti.
  • En azından bazı ahlaki yargıların doğru olduklarının, akıl yürütme yoluyla değil de, sezgi yoluyla bilindiğini, temel ahlaki niteliklerin ve ahlaki hakikatlerin sezgi yoluyla kavrandıklarını öne süren öğreti.
  • Matematik alanında ise, matematiğin konusunun sezgi yoluyla bilinen kavramlar olup, bir önermenin kendisine ilişkin olarak bir kanıtlama ortaya konabildiği takdirde doğru olduğunu; matematiksel bir şey ya da kendiliğin sadece bir konstrüksiyon temeli üzerinde var olduğunu, matematiğin Frege ve Russell tarafından önerilen şekilde mantığa indirgenemeyeceğini savunan görüş.

Ahmet Cevizci/FELSEFE TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

İlk yerli çizgi roman “Türk Kahramanı Köroğlu (1953)”dur.
Perşembe, 09/18/2014 17:39
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.