Mesnevi

Divan edebiyatında olay çevresinde gelişen anlatmaya bağlı edebî metinlerin en önemlisi "mesnevi"dir.

Arapçada "ikişer, ikişerlik" anlamına gelen mesnevi; Arap, Fars, Osmanlı edebiyatında kendi aralarında uyaklı beyitlerden oluşan ve aruz ölçüsüyle yazılan divan edebiyatı nazım biçimidir.

Mesnevi türü ilk olarak 10. yüzyılda İran edebiyatında ortaya çıkmıştır. Türk edebiyatına girişi 11. yüzyılda Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig adlı eserleriyle başlar. Bu eser, mesnevi nazım biçimiyle kaleme alınmış kapsamlı bir siyasetname örneğidir.

Mesnevinin uyak düzeni aa, bb, cc... şeklindedir. Her beytin kendi arasında kafiyelenmesi hem yazma kolaylığı sağlar hem de daha uzun metinlerin bu şekle uygun olarak yazılmasına imkân tanır. Diğer nazım şekillerindeki kafiye bulma zorluğu, şairleri uzun metinlerde bu şekli kullanmaya teşvik etmiştir. Bu nedenle uzun aşk veya kahramanlık öykülerinde, mesnevi nazım şekli kullanılmıştır.

Mesnevilerde asıl konuya doğrudan girilmez. Mesnevilerde üç ana bölüm vardır: Giriş, konunun işlendiği bö-lüm ve bitiş. Bu ana bölümler de şu alt bölümlerden oluşur.

A- Giriş Bölümü Dibace (ön söz)

Tevhid: Allah'ın birliğinin anlatıldığı bölüm.
Münacaat: Allah'a yapılan yalvarış ve yakarışların dile getirildiği bölüm.
Naat: Hz. Muhammed'in övüldüğü bölüm.
Miraciye: Hz. Muhammed'in Recep ayının 27. gecesi Tanrı katına yükselerek onunla görüşmesinin anlatıldığı bölüm.
Medh-i Çehar-Yâr-ı Güzin: Dört halifenin övüldüğü bölüm.
Eserin sunulucaği kişiye övgü
Yazılış sebebi (sebeb - i nazm -ı kitab)

B- Konunun İşlendiği Bölüm

Hikayenin anlatımı (Âğaz-ı destan): Bu bölümde "ağâz-ı dâstân, ağaz-ı kıssa" gibi Farsça ya da "Leyla ile Mecnun" mesnevisinde olduğu gibi Türkçe alt başlıklarla asıl konu işlenir. Şairler genellikle konuyu monotonluktan kurtarmak için uygun yerlerde "gazel ve murabba"lara yer verebilir. Kahramanların konuşmalarını genellikle "gazel" mektuplarını "murabba" nazım biçimeyle ifade ederler.

C- Bitiş Bölümü

Genellikle "Hatime" başlığı altında ele alınan bu bölümde mesnevinin bittiği anlatılır. Hatime bölümünde duaya da yer verilebilir.

Mesneviler; aşk mesnevileri (Fuzulî, Leyla ile Mecnun), dinî-tasavvufî mesneviler (Süleyman Çelebi, Mevlid), öğretici mesneviler (Yusuf Has Hacip, Kutadgu Bilig), savaş ve kahramanlık konusunu işleyen gazavatnâmeler, bir kentin güzelliklerini anlatan şehrengizler ve mizahî mesneviler şeklinde gruplandırılabilir.

Olayların masal havasında anlatılması, olayların geçtiği yer ve zamanın belirsiz olması, konuda birlik sağlanmaması, bazı bölümlerin birbirine eklenmiş ilgisiz parçalar gibi görünmesi, çevre tasvirlerinin gerçeklere uygun olmaması, hikâye kahramanının olağanüstü davranışlarda bulunması, hikâyelerde; cinler, periler, cadılar, ejderhalar gibi masal motiflerinin sık sık işlenmesi, mesnevinin başlıca özelliklerindendir.

İran edebiyatında Genceli Nizamî'nin beş mesnevisinden oluşan Hamse'si, sonradan divan edebiyatı şairleri tarafından da örnek alınmıştır.

Divan edebiyatında roman ve hikâye gibi türler olmadığı için mesneviler bir bakıma bu türlerin yerini tutmuştur. Bu arada millî kimliğimizin oluşturduğu mesneviler de yazılmış: Muhammet Kuzubaşı'nın "Mahzen-i Esrar ile Nefhatü'l-Ezhar Mukayesesi" adlı çalışması, mesnevilerimizin İran ve Arap kültüründen çıkarak yerli kaynaklara yönelmesi dikkat çekicidir.

Mesnevileri yazılış amaçlarına ve işledikleri temalara göre şöyle sınıflandırabiliriz:

A- Didaktik (öğretici) Mesneviler

1. Din ve tasavvuf temalı mesneviler
2. Ahlâki temaların işlendiği mesneviler
3. Ansiklopedi niteliği taşıyan mesneviler

B- Tarihsel olaylara dayanan kahramanlık termh mmsneviier

1.  Konusunu menkıkebelerden alan mesneviler.
2.  Konusunu tarihten alan mesneviler

C- Sanatsal yönü ön planda oları, okuyucusunun edebî zevkine hitap eden mesneviler

1. Aşk temalı mesneviler
2. Macera temalı mesneviler

D- Şairlerin gördükleri, yaşadıkları olayların anlattığı toplum hayatından bazı kesitlerin sunulduğu, kişilerin, mesleklerin, şehirlerin çeşitli özelliklerinin anlatıldığı mesneviler.

Şehrengizler, sakinameler, surnameler, hasbıhaller, tarifnameler, bunların en güzel örnekleridir.

Dosya Sahibi: Administrator
İndirilme: 2034
Beğenilme: Average vote 0 stars (0 Oylar)
Sizin Oyunuz:

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Evliyaların hayatlarını anlatan eserlere "velâyetname" adı veilir. (Menakıpname)
Salı, 09/16/2014 13:24
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.