Divan Edebiyatı Nazım Biçimleri (Tablo)

 

1. BEYİTLERLE KURULAN NAZIM BİÇİMLERİ

 

Nazım Biçimi

Konu

Ölçü

Nazım Birimi

Beyit Sayısı

Uyak Örgüsü

Diğer Özellikler

 

 

 

GAZEL

Aşk, doğa, şarap, güzellik, kadın

Aruz

Beyit

5-15

aa

bb

cc

  • İlk beytine matla, son beytine makta, ikin­ci beytine hüsn-i matla; en güzel beytine beyt-ül gazel; beyitleri arasında konu bir­liği olanlara yek-ahenk, hem konu, hem ahenk birliği olanlara yek-avaz gazel de­nir, içerik olarak halk edebiyatındaki koş­manın benzeridir.

 

 

 

 

 

MÜSTEZAT

Aşk, savaş, doğa, şarap

Aruz

Beyit (Bir uzun bir kısa beyitlerin art arda sıralanmasıyla oluşur)

-------------a

-----(a)

-------------a

-----(a)

a(a)a(a)

b(b)b(b)

c(c)c(c)

 

Parantez içindekiler kısa dizelerdir.

  • Bir gazeli oluşturan beyitlerdeki dizelerin ara­sına kısa dizeler eklenerek oluşturulan na­zım biçimidir. Anlam uzun dizede başlar kısa dizelerin ikincisin sonunda tamamlanır.
  • Müstezat aslında biri uzun, diğeri kısa di­zelerden oluşmuş iki gazelin iç içe geçiril­mesiyle oluşan nazım şeklidir.
  • Olay çevresinde gelişen divan edebiyatı ürünleri mesneviyle yazılmıştır.

 

 

 

MESNEVİ

Her tür konu işlenir. (aşk, felsefe, dini-tasavvufi, didaktik)

Aruz (kısa kalıplar)

Beyit

Konunun uzunluğuna göre değişir.

aa

bb

cc

dd

ee

  • Bu türde, bir olay (dinî, aşk..) hikâye edilir. Beş mesneviden oluşan kitaba hamse denir.
  • Uzun aşk hikâyeleri mesnevi şeklinde ya­zılır: Leyla ile Mecanun, Ferhat ile Şirin, Yusuf ile Züleyha...

 

 

 

KASİDE

Din ve devlet büyüklerine övgü ve hiciv, Tanrı birliği, Peygamberlere övgü, Tanrı'ya yalvarma

Aruz

Beyit

31-99

aa

xa

xa

  • Kasidenin bölümleri Nesib ya da teşbib (tasvir), girizgah (giriş), medhiye (övgü), fahriye (şairin kendisine övgü), tegazzül (gazel), dua: Şairin adının geçtiği beyte, taç beyit, en güzel beyte beytül kasid denir, ilk beyte matla, son beyte makta denir.

 

 

 

KIT'A

Felsefe ve toplumsal düşünceler, nükte, yergi

Aruz

Beyit

En az 3, en çok 12 beyit.

xa

xa

xa

  • Dörtlükle kıt'a aynı şey değildir. Dörtlük halk edebiyatına aittir. Kıt'a nazım şeklidir, ama dörtlük nazım birimidir.
  • Şairler kıf alarda genellikle mahlas kullanmazlar.
  • Matla ve makta beyti olmayan gazele benzer.

 

 2- BENTLERLE KURULAN NAZIM BİÇİMLERİ

 

BENT SAYISI TEK OLANLAR  (TEK DÖRTLÜKTEN OLUŞANLAR)

Nazım Biçimi

Konu

Ölçü

Nazım Birimi

Bent Sayısı

Uyak Örgüsü

Diğer Özellikler

RUBAİ

Felsefi tasavvufi düşünceler, dünya görüşü, aşk.

Aruz (kendine özgü 24 kalıbı var)

Tek dörtlük

1

aaba

  • En tanınmış şairi İran edebiyatında Ömer Hayyam (11 -12. yy.)'dır. Divan edebiyatın­da Azmizade Haletidir.

TUYUĞ

Felsefi konular.

Aruz

Tek dörtlük

1

  • aaba
  • Halk edebiyatından divan edebiyatına maninin karşılığı olarak geçmiştir.
  • En tanınmış şairi Kadı Burhaneddin'dir Di­van edebiyatına Türkler tarafından kazandı­rılmış milli bir nazım şeklidir.

BENT SAYISI BİRDEN FAZLA OLANLAR (MUSAMMATLAR)

ŞARKI

Aşk, sevgili, içki, doğa, eğlence

Aruz

Bent (dörder dizelik bentler)

3-5

aaaa

bbba

 

veya

 

abab

ccca

  • Halk edebiyatından divan edebiyatına tür­künün karşılığı olarak geçmiştir. Bestelen­mek için yazılır. Üçüncü dizesine miyan, dördüncü dizesine -tekrarlanırsa- nakarat denir. Divan edebiyatına Türkler tarafından kazandırılmış, milli bir nazım şeklidir. En ta­nınmış şairi Nedim'dir.

MURABBA

Başta felsefe ve aşk olmak üzere birçok konuda yazılabilir.

Aruz

Bent

3-7

aaaa

bbba

 

  • Musammatın bir çeşididir. Şarkının beste­lenmemiş biçimidir.

TERKİB-İ BENT

Dini, felsefi, tasavvufi düşünceler, toplumsal yergi, talihten hayattan şikâyetler, ölüm...

Aruz

Bent (Her bent 5 ya da 10 beyitten oluşur.)

5-10 bent

aa, xa, xa...

 

Gazelin uyaklanma biçimi de kullanılabilir.

  • Bağdatlı Ruhi, Baki ve Ziya Paşa Terkb - i Bend'in en tanınmış şairleridir.
  • Vasıta beyitleri her bentten sonra değişir.

TERCİ-İ BENT

Din, doğa, yaşam

Aruz

Bent (5-10 beyitlik bentler)

5-10 bent

aa, xa, xa...

  • Terkib-i bent'ten farkı şudur:
  • Bentler arasında vasıta beyitlerinin ya uyakları ya da vasıta beyitleri aynen tekrar edilir.

MUHAMMES

Her konuda yazılabilir.

Aruz

Bent (Beşer dizelik bentler)

4-7 bent

aaaaaa(n)

bba(n)a(n)

ccca(n)a(n)

  • İlk bendin esas kafiyesi diğer bendlerin beşinci mısralarında devam ederse böyle muhammeslere müzdevic muhammes denir. Birinci bendin sonundaki mısra ya da beyit her bentte aynen tekrar edilirse buna da mütekerrir muhammes denir.

TERBİ

(Dörtleme)

Her konuda yazılabilir.

Aruz

Bent (dörder dizelik)

5-7

(aa) aa

(bb) ba

(cc) ca

  • Bir gazelin ya da kasidenin her beytine üstte olmak üzere ikişer mısra eklemek suretiyle murabba elde edilebilir. Buna terbi denir Eklenenler ölçü ve uyağa uy­mak zorundadır.

TAHMİS

(Beşleme)

Her konuda yazılabilir.

Aruz

Bent (beşer dize)

5-7

(aaa) aa

(bbb) ba

(ccc) ca

  • Başkasına ait bir gazelin her beytinin üzerine üçer mısra eklenerek gazeli mu­hammes haline getirmektir. Eklenen mısraların vezin, kafiye ve anlamca gazele uyması gerekir.

TARDİYE

Her konuda yazılabilir.

Aruz

Bent (beş mısra)

5-7

aaaab

ccccb

  • Muhammesten ayrıldığı en önemli nokta, şudur: Tardiyede bendlerin beşinci mıs­raları kendi aralarında kafiyelenir. Yani son mısralar bendin ilk dört mısrasıyla kafiyeli değildir.

TAŞTİR

(Beşleme)

Her konuda yazılabilir.

Aruz

Bent

5-7

(a)aaa(a)

(b)bbb(a)

  • Bir gazelin beyitlerinin üstüne başka şair tarafından aynı ölçü ve uyakla üçer dize­nin eklenmesiyle oluşur.

Dosya Sahibi:
İndirilme: 5559
Beğenilme: Average vote 0 stars (0 Oylar)
Sizin Oyunuz:

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Tanıtım

8-sinif-teog

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Güldürü öğeleri bulunan anı-fıkra nitelikleri taşıyan eserlere "letaifname" adı verilir.
Pazar, 12/21/2014 02:23
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.