Mani ve Çeşitleri

* Hece ölçüsünün 7'li kalıbıyla söylenir. Az da olsa beş, sekiz veya on bir heceli manilere de rastlanır.

* Çoğunlukla dört dizeden oluşur. Ancak dize sayısı dörtten fazla olanlar da vardır.

* Uyak düzeni çoğunlukla aaba şeklinde olmakla birlikte abcb şeklinde uyaklanan mâniler de vardır.

* Aşk, gurbet, kıskançlık, özlem, kırgınlık doğa olayları gibi konular işlenir.

* Çoğu aşk konusunda olup özel bir ezgi söylenmekle birlikte mânile­ri şöyle gruplandırabiliriz: Sevda mânileri, şehir mânileri, ramazan mânileri, gelin - kaynana mânileri, sünnet mânileri, askerlik mâ­nileri...

* Mânilerde ilk iki mısra daha çok uyak oluşturma kaygısıyla söylenmiştir. Bu mısralara "doldurma mısra" denir. Sadece birinci dizesi doldurma mısra olan mâniler de vardır. Asıl duygu ve düşünce son iki mısrada verilir.

 

Atımızı koşalım

Dağı taşı aşalım

Sen yağmur ol, ben bulut

Yağarken kavuşalım

lk iki dizesi doldurma)

* Maniler çoğunlukla kadınlar arasında ve irticalen (doğaçlama, hazır­lıksız) söylenir. Çeşitli tören ya da günlerde mâni söylemek geleneğe dönüşmüştür. Mâni söyleyene "mânici, mâni yakıcı, mâni düzücü" denir.

* Zamanla ilk söyleyeni unutulup halkın arasında yayıldığı için anonim ürünlerdir. Ancak söyleyeni belli mâniler de vardır. Bu tür manilerde, şairlerin mahlaslarına rastlayabiliriz.

 

1. Düz Mâni (Tam Mâni): Dört dizeden oluşan, 7'li hece ile söylenen (4+3 duraklı), "aaba" şeklinde uyaklanan ve ilk iki dizesi genellikle doldurma olan mânilerdir.

 

a  Ay doğar batar şimdi                       

a  Işığı tutar şimdi                         

b  Ben yârimin kuluyum                  

a  Dilerse satar şimdi                     

 

a  Bağa girdim üzün yok                 

a  El yarinde gözüm yok                 

b  Ben yarimi küstürdüm                

a  Barışmaya yüzüm yok                 

 

a  Yana yana kül oldum                   

a  Bir esmere kul oldum                 

b  Kuş dili bilmez iken                        

a  Şakıdım bülbül oldum                  

İlk iki dizeleri doldurma

 

2. Cinaslı Mâni (Kesik Mâni): Cinaslı uyak bulunur. İlk mısranın hece sa­yısı yediden azdır. Mısra sayısı dörtten fazla olabilir.

a  Yâr sana                                                     

a  Çağlar sular yâr sana                   

b  Madem Ferhat'ım dersin           

a  Şu dağlın yarsana                      

 

 

a  Karadan                                                  

a  Gel geç gönül karadan                

b  Yârim gider gemiyle                   

a  Ben giderim karadan                  

c  Ciğerim göz göz oldu                  

a  Görünmüyor yaradan                  

b  Ayırmasın Hak beni                   

a  Kaşı gözü karadan                     

 

3. Yedekli Mâni (Artık Mâni): Düz maninin dizelerine anlamlı başka dize­lerin eklenmesi sonucu oluşan mânilerdir. Asıl uyak değişmez. Artık mâni­de cinaslı uyak bulunmaz, ilk dizelerin bir anlam taşımasıdır. Bazı cinaslı manilerde de dörtten fazla mısra bulunması yönüyle bunların yedekli maniyle benzerlik taşıdığı düşünülebilir. Yedekli maninin bu tür cinaslı maniler­den ayrılan yönü; yedekli manide cinaslı uyağın bulunmamasıdır. Artık manideki ilk iki dizenin anlamlı olması da onu cinaslı maniden ayıran başka bir özelliktir.

 

a  Ağlarım çağlar gibi                     

a  Derdim var dağlar gibi                       

b  Ciğerden yaralıyım                           

a  Gülerim sağlar gibi                                           

c  Her gelen bir gül ister                               

a  Sahipsiz bağlar gibi                                   

 

 

a  İlkbahara yaz derler                                           

a  Şirin söze naz derler                            

b  Kime derdim söylesem                              

a  Bu dert sana az derler              

c  Kendin ettin kendine                        

a  Yana yana gez derler                            

 

 

4. Karşılıklı Mâni (Deyiş): İki kişinin karşılıklı söylediği manilerdir. Özellikle Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yaygın olan bu tür maniler için bu bölgede "karşı - beri" terimi kullanılmaktadır.

 

a  - Benim bahtı (talihi) yârim         

a  Gönlümün tahtı yârim                 

b  Yüzünde göz izi var                   

a  Sana kim bahtı (baktı)yârim        

 

a  - Kapıdan bahtı (baktı) yârim       

a  Su gibi ahtı yârim                      

b  Yüzüme göz değmedi                 

a  Güneşler yahtı yârim                 

 

 

Erkek:

"Karşıya kaban derler

Ökçeye taban derle

Kız hatırın kalmasın

Nişanlın çoban derler

 

Kız:

Karşı kabansız olmaz

Ökçe tabansız olmaz

"Niye Hatırım kalsın

Sürü çobansız olmaz

Tanıtım

8-sinif-teog

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Dünya edebiyatında ilk realist roman Gustave Flaubert'in "Mademe Bovary" adlı eseridir.
Cumartesi, 11/29/2014 11:36
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.