Büyük Ünlü Uyumu

"Kalınlık-incelik uyumu" olarak da bilinir.

Kalın ünlüler: a, ı, o, u

İnce ünlüler: e, i, ö, ü

Türkçe sözcüklerde kalın ünlülerden sonra kalın, ince ünlülerden sonra ince ünlülerin gelmesi kuralıdır.

Yani

a, ı, o, u'dan sonra a, ı,o, u

e, i, ö, ü'den sonra e, i,ö, ü gelir.

  • Karşılaşmalar başlamıştı.
  • Görüşmelerin nasıl sonuçlandığını öğrenemedik.

Bir sözcükte sonra gelen ünlüler öncekilere, ekler de sözcüklerin son hecelerine uyar.

Büyük ünlü uyumu Türkçenin temel niteliklerindendir.

Bütün Türkçe sözcüklerde bu uyum vardır.

* "Anne, elma, kardeş, hangi, şişman, dahi, inanmak..." gibi çok az sayıda Türkçe sözcük, asıl şekilleri bozulduğu için büyük ünlü uyumuna aykırı durumdadır.

  • Aslı "ana" iken "anne" olmuştur.
  • Alma > elma,
  • Karındaş > kardaş > kardeş
  • Kangı > hangi...

  • Çalıştığınızda anlayacaksınız.
  • Başarılarını dinlemelisiniz.

Yukarıdaki örneklerden anlaşılacağı gibi ekler sözcüklerin son hecelerine uyar.

Çalış-ma-y-acak-mış

* Sınırlı sayıda ek, tek biçimli olduğu için büyük ünlü uyumu­na uymaz. Bu eklerin ünlüleri değişmez:

-yor: görüyor, bilmiyormuş, düşünüyor

-ken: koşarken, başlamışken, çocukken

-leyin: akşamleyin, sabahleyin

-mtırak: ekşimtırak, yeşilimtırak

-ki: sabahki, yarınki, karşıdaki

* Türkçeye yabancı dillerden geçen sözcüklerde büyük ünlü uyumu aranmaz.

Bunlari Biliyor musunuz?

Çeşitli mesleklerden önemli kişilerin hayatlarını anlatmak üzere düzenlenen eserlere "tezkire", şairleri tanıtan tezkirelere "şuara tezkiresi" denir. Batı edebiyatındaki biyografinin karşılığı gibidir. İlk örneği Ali Şir Nevai'nin "Mecalisü'n Nefais"dir. Anadolu’daki en önemli örnek "Sehi Bey Tezkiresi"dir. (Asıl adı Heşt Behişt)
Cuma, 03/24/2017 02:01
Telif Hakkı © 2017 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.