Fiillerde Olumsuzluk, Soru ve Kişi

FİİLLERDE OLUMSUZLUK

 

Fiil tabanına "-me" (-ma)" çekim eki getirilerek anlam olumsuza dönüştürülür. Diğer çekim ekleri olumsuzluk ekinden sonra kullanılır.

 

Okuyorum: Oku-mu-yor-um

Okudum: Oku-ma-dı-m

Geliyor: Gel-mi-yor

Görüyorsunuz: Gör-mü-yor-sunuz

 

Not: Olumsuzluk eki "-ma -me" ünlü uyumlarına uyar.

 

Bak-ma-dı-m

Gel-mi-yor

Gül-mü-yor

 

* Geniş zamanın II. ve III. kişinin olumsuzu -maz -mez" ekiyle yapılır.

 

Gelirim: gel-me-m

Gelirsin: gel-mez-sin

Gelirler: gel-mez-ler

Gelir: gel-mez

 

FİİLLERDE SORU

 

Fiile "mi" soru eki getirilerek soru çekimi sağlanır.

 

"mi-" (mı-, mu-, mü-) kendinden önceki sözcükle birleşmez; ama kendinden sonraki eklerle birleşir.

 

... gidecek mi?

... gidecek miyiz?

... gidecek miydiniz?

 

Eyleme eklenen bu soru eki, eylemin yapılıp yapılmadığını ya da yapılıp yapıl­mayacağını sorar; bu yüzden soru, "eyleme", bir başka açıdan "yükleme" yö­nelmiş demektir.

 

FİİLLERDE KİŞİ

 

Her eylemin kişi çekimi olduğunu söylemiştik. Bu çekim, "kişi ekleri" dediğimiz çe­kim ekleri ile gerçekleştirilir. Kişi eki, eylemi gerçekleştiren özneyi gösterir. Üç ana kişi vardır:                                  

 

Tekil

Çoğul

I.  kişi: (Söz söyleyen)

aldı-m (ben)           

aldı-k (biz)

II.  kişi: (Kendisine söz söylenen)           

aldı-n (sen)            

aldı-nız (siz)

III.  kişi: (Kendisinden söz edilen)            

aldı- (o)                  

aldı-lar (onlar)

                                                                                               

 

(III. tekil kişinin eki yoktur. Sadece emir kipinde "-sin" eki kullanılır.)

 

Not: Aynı kip ve kişiyle çekimlenmiş yüklemlerin kullanıldığı sıralı cümlelerde kişi ekinin son yüklemde kullanılması yeterlidir.

 

Her sabah gelir, kahvaltısını yaptırır, ortalığı siler süpürürüm.

Gider, durumu gözlerinle görürsün.

 

Not: Değişik kiplerde, değişik kişi ekleri görülebilir.

 

Çalıştık (biz), çalışalım (biz), çalışıyoruz (biz): Bunların üçü de "biz" anlamı katan I. çoğul kişi ekidir.

 

Çalıştın (sen), çalışıyorsun (sen): İkisi de "sen" anlamı katan II. tekil kişi ekidir.

 

* -sin (-sın, -sun, -sün) eki "emir" kipinde III. tekil, diğer kiplerde II. tekil kişi ekidir.

 

Ödevlerini kendisi yapsın. (III. tekil - emir kipi)

 

Yarına kadar bitirmelisin. (II. tekil - gereklilik kipi)

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Kasidenin en güzel beytine "beytü'l kasid" adı verilir.
Perşembe, 07/24/2014 19:43
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.