Fiillerde Kip (Anlam) Kayması

Bir kipin, bir başka kip yerine kullanılmasıdır. Bir başka ifadeyle; fiilin, çekimlenişine göre taşıması gereken anlamının dışına çıkmasıdır.

Bu anlam değişiminin daha iyi anlaşılması için, kiplerin temel anlamlarını bilmemiz gerekir:

  • -yor (Şimdiki zaman eki): Anlatışla eylemin aynı anda yapıldığını ifade eder:

Kardeşim, kendi odasında ders çalışıyor. (Cümlenin söyleniş anında "ders ça­lışma" işi de yapılıyor.)

  • -di (Bilinen, görülen geçmiş zaman eki): Konuşulan andan önce gerçekleştiği kesin olan eylemleri anlatır:

Murat Bey, az önce dışarı çıktı, ("çıkma" eylemi, konuşulan andan önce ger­çekleştiği bilinen olayı anlatmaktadır.)

  • -miş (Duyulan, öğrenilen geçmiş zaman eki): Konuşulan andan önce birilerin­den, bir yerlerden duyulan, öğrenilen eylemleri anlatır:

Gülşah Hanım, dün gitmiş köyüne, ("gitme" eylemi, konuşulan andan önce ya­pılan eylemin birilerinden duyulduğunu anlatır.)

  • -ecek (Gelecek zaman eki): Konuşulan andan sonra gerçekleşecek eylemi an­latır:

Yarın, İstanbul'a gideceğim.

  • -r (-ar, -er, -ir, -ir... -mez) (Geniş zaman eki): Eylemin bütün zamanlar için ge­çerli olduğunu anlatır:

Gül bahçesini seyretmeyi çok severim.

Geniş Zamanda Kayma

* Nasrettin Hoca bir gün pazara gider, ("gitmiş" yerinde)

* Çocuk bir de bakar ki çantası yerinde yok. ("bakmış")

* Şimdi eve gider, parayı alıp gelirsin. (Emir yerinde: git, gel.)

* Şimdi bırak, birkaç dakika sonra okursun. (Gelecek zaman yerinde)

* Acele etme, birazdan gideriz. (Gelecek zaman yerinde)

* Arabayı yazın alırız. (Gelecek zaman yerinde)

Şimdiki Zamanda Kayma

* Burada cuma günleri pazar kuruluyor. (Geniş zaman yerine: kurulur.)

* O, bu iyilikleri hep yapıyor. (Geniş zaman yerine: yapar)

* Annen yarın baklava yapıyor mu? (Gelecek zaman yerinde: yapacak mı?)

* Pazarlığa girişiyorum, kafesi onun düşündüğü fiyata satın alıyorum, ("-dili" geç­miş yerine: giriştim, satın aldım.)

* Basat bir de bakıyor ki Tepegöz mışıl mışıl uyuyor, ("-miş'li" geçmiş yerine: bak­mış.)

* Atatürk, yine bir gün sanatçıları topluyor, onlarla sohbete başlıyor, ("-miş'li geç­miş yerine:... toplamış, sohbete başlamış.)

Gelecek Zamanda Kayma

* Bunu alacak, götürecek, dayına teslim edeceksin. (Emir kipi görevinde: al, gö­tür, teslim et.)

* Ama çok dikkatli olacaksın. (Gereklilik kipi görevinde: olmalısın.)

* Trafik tıkanmış olacak. (Olasılık - tahmin anlamlı: olmalı.)

Not: Cümlenin bütünündeki anlam, özellikle zaman anlamlı zarflar, anlam kaymasını bulmada önemli bir ipucudur.

 

ÖRNEK SORU:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin kipinde bir anlam kayması olmuş­tur?

A) Pazar günü gelmeye çalışacağım.

B) Sabahları erken kalkmayı sevmiyorum.

C) Yağmur yağdığı için gelememiş.

D) Söz verdi, yarın buraya uğrayacak.

E) İstanbul'a gitmekten vazgeçmişler.

ÖSS - 1994

 

 

ÖRNEK SORU:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, yüklem olan fiilin kipinde anlam kayması yoktur?

A) Bazı günler, iş çıkışı, arkadaşlarla buluşuyoruz.

B) Masasına oturmuş, harıl harıl ders çalışıyor.

C) Hep söz veriyor, ama gelmiyorsun.

D) Derginin yeni sayısı yarın çıkıyor.

E) Tamam, biraz sonra geliyorum.

Cevap: B

 

 

UYGULAMA:

Bir zamanlar Ortanca köyünde bir kıtlık yaşanıyor, pek çok hayvan telef oluyor. Köylü de pilisini pırtısını topluyor, şehre göç ediyor. Bizim çırak onlardan biri. Ge­celeri çalışıyor, gündüzleri okula gidiyor. Geçmişte yaşadıklarını sorunca, "Uygun bir zamanda anlatırım." diyor. Bu parçada anlam kayması olan eylemleri bulunuz, doğrularını yazınız.

 

Uygulamanın Cevabı:

  • yaşanıyor: yaşanmış
  • oluyor: olmuş
  • topluyor: toplamış
  • ediyor: etmiş
  • çalışıyor: çalışmış
  • gidiyor: gitmiş
  • anlatırım: anlatacağım
Yorumlar (44)Add Comment
0
...
yazar ayşe fatma, Nisan 13, 2013
Bence güzeldi, işime yaradı fakat daha çok soru koysaydınız daha iyi olurdu.
0
...
yazar elifnr, Ekim 13, 2011
Çok teşekkür ederim. Elinize sağlık. İşime çok yaradı. Allah sizden razı olsun.
0
...
yazar çevik, Ekim 10, 2011
Kim yazdıysa ellerine sağlık.
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
0
...
yazar sanane abicim yaa, Şubat 25, 2011
Benim çok işime yaradı. Çok teşekkür ederim .
Herkese de bu siteyi öneririm. Sağ olunsmilies/grin.gif
0
...
yazar ,,,,,, Şubat 24, 2011
Bence güzelmiş bu site smilies/smiley.gif
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
0
...
yazar şinasi, Şubat 04, 2011
Çok güzel bir site. Bazı derslerimi yapmamda yardımcı oldu. Ben hem bu siteyi sık kullanılanlara ekledim ama daha çok soru olsaydı daha güzel olurdu. Bir de anlatım videosu olsa harika olur.
0
...
yazar kadir12, Ocak 01, 2011
Güzel ama daha çok soru olmalısmilies/grin.gifsmilies/grin.gif
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
0
...
yazar mEL,, Kasım 01, 2010
Arkdaşlar SBS'den 375 aldım biliyorum çok az. Neden bu kadar az? Benim matematik kötü. Diğer derslere hakimim. Sorun yok da... Şöyle bir örn:bütün derslerim 5 matematik 3... Böyle bir şey olmaz ama yine de matematiğin üstüne düşüyorum MATEMATİK BENİ BATIRDIN......smilies/cry.gif
0
...
yazar ayşe töre, Ekim 19, 2010
Teşekürler. Çok işime yaradı...smilies/cheesy.gif
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
0
...
yazar cadikiz, Mayıs 23, 2010
Çok güzel olmuş. İşime yaradı. Sağ olun. smilies/grin.gif
0
...
yazar GözDe UnaL, Mayıs 23, 2010
Bence güzel bir site. Ben hep hoca soru soracağı ders öncesi onun soracağı konularrı çalışırım en azından bir göz atarım. Bu da en azından iyidir diyerek. Hiçbir zaman ben sınıfta rezil olmak İSTEMEM!
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
Administrator
...
yazar Administrator, Nisan 12, 2010
yazar berkeeeeeeeee, Nisan 12, 2010
Arkadaşalar maalesef geçen sene sbs de 410 yaptım ama bu sene matematik ve fende bazı konulara daha fazla hakimim sizce daha iyi bir şey yapabilir miyim? Diğer derslerim iyi.


Elbette daha iyi puan alabilirsin. Geçen senenin üzerine bir şeyler eklediysen bunu kolaylıkla başarabilrisin ki sen de zaten ilgili bir öğrencisin eminim çalışıyorsun da... Çalışmaya devam ettiğin müddetçe başarı hep yakın olur...
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
0
...
yazar jeffqolik, Mart 25, 2010
Güzel bi site ama soru daha fazla olsaydısmilies/smiley.gif
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
0
...
yazar şeymaa, Şubat 17, 2010
smilies/wink.gifÇok güzel anlatmışlar ama biraz fazla soru olsaymış... Ama yine de çok beğendim.
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
0
...
yazar el-cevap, Şubat 10, 2010

ÖRNEK SORU:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylemin kipinde bir anlam kayması olmuş­tur?

A) Pazar günü gelmeye çalışacağım.

B) Sabahları erken kalkmayı sevmiyorum.

C) Yağmur yağdığı için gelememiş.

D) Söz verdi, yarın buraya uğrayacak.

E) İstanbul'a gitmekten vazgeçmişler.

ÖSS - 1994


Cevap B seçeneğidir. Şimdiki zaman eki, geniş zaman anlamında kullanılmış...
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
0
...
yazar fatma miraç, Ocak 08, 2010
Sınavdan Türkçede ful çektim . Bu konuda zorlanıyordum... Artık bu site ile hayatım kolaylaştı. Sbs'den 469 aldım .
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
..., Düşük skorlu yorum [Göster]
0
...
yazar esra demirci, Aralık 17, 2009
Bence güzeldi, işime yaradı fakat daha çok soru koysaydınız daha iyi olurdu.

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 
oges

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Dudak ünsüzlerini (b,f,m,p,v)kullanmadan yazılan şiir "leb değmez" adı evrilir.
Perşembe, 04/24/2014 18:06
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.