Birleşik Zamanlı Fiiller

Birden çok kip-zaman ekiyle çekimlenerek iki kip-zaman anlamı kazanmış fiillere birleşik zamanlı fiiller denir.

Fiil kök ya da gövdesi + Basit zaman (haber / dilek kipi) + ekeylem +  kişi eki = Birleşik zamanlı eylem

Fiilin birleşik çekimi: Haber ya da dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiş fiile ek eylem getirilmesiyle sağlanır. Böylece fiilin kipine yeni bir boyut kazandırılmış olur.

Karşı koysaydım eğer, işim bitmişti.

Ekeylemler ayrı da yazılabilir: koysa idim, bitmiş idi.

Hikâye Birleşik Zaman (Öyküleme Birleşik Zaman)

Ekeylemin bilinen geçmiş zaman eki ile yapılır, (idi, -di, -di, -du, -dü, -ti, -ti...) Basit çekimli fiile, bilinen geçmiş zaman anlamı ekler.

* Kuyunun başında toplanmıştık. (-miş'li geçmiş zamanın hikâyesi.)

* Gerede pazarından aldıydı. (-di'li geçmiş zamanın hikâyesi)

* Duvardan su sızıyordu. (Şimdiki zamanın hikâyesi)

* O da gelecekti. (Gelecek zamanın hikâyesi)

* O erik erken kızarırdı. (Geniş zamanın hikâyesi)

* Biraz zaman tanımalıydın (Gereklilik kipinin hikâyesi)

* Olanları bir görseydiniz... (Dilek - şartın hikâyesi)

* Vaktinde geleydiniz. (İstek kipinin hikâyesi)

Emir kipinin hikâye çekimi yoktur.

Rivayet (Söylenti) Birleşik Zaman

Basit çekimli bir fiile "-miş"(imiş) ekeylemi getirilerek yapılır. Fiile kesin olmama, başkasından duyulma gibi anlamlar yükler:

* Ona güvenmeliymişiz. (Gerekliliğin rivayeti)

* Şiiri güya o yazmışmış. ("-miş'li" geçmişin rivayeti) (İnanılmama durumunu güçlendiriyor.)

* Bu sokakta oturuyormuş. (Şimdiki zamanın rivayeti)

* Duydum, az daha maçı kaybedecekmişsiniz. (Gelecek zamanın rivayeti)

* Zaman zaman onu görürmüşsünüz. (Geniş zamanın rivayeti)

* İki dakika erken gelseymişiz. (Dilek-şartın rivayeti)

* Biraz daha açık renk olaymış... (istek kipinin rivayeti)

Emir kipinin ve kesin (di'li geçmiş / bilinen geçmiş) geçmişin rivayeti yoktur.

Koşul (Şart) Birleşik Zamanı

Basit çekimli bir fiile ekeylemin şart biçiminin (-se, ise) getirilmesiyle yapılır:

Haber verirseniz geliriz. (Geniş zamanın şartı)

Bana masal okuduysan... (Bilinen geçmişin şartı)

Teminatı yatırmışsanız ihaleye girersiniz. ("-miş"li geçmişin şartı)

O söylüyorsa doğrudur. (Şimdiki zamanın şartı)

Alacaksanız gecikmeyin. (Gelecek zamanın şartı)

Dilek kiplerinin şart birleşik çekimi kullanılmaz. Şartın şartı ve "emir"in şartı mantık­sızdır. İstek ve gerekliliğin çekimi mümkün gibidir; ancak bunlarla cümle kurulma­sı zordur:

Geleyseniz: (istek kipinin şartı)

Almalıysanız: (gerekliliğin şartı)

Yukarıdaki iki fiili cümlede kullanmaya çalışınız; anlamlı ve mantıklı bir söz dizisi oluşturmanın zorluğunu göreceksiniz.

Not: Birleşik kip çekimini sağlayan ikinci ek, aslında ekeylemdir, ayrı da yazılabilir: gelmiş idi, gelmiş iise, geliyor idi...

 

ÖRNEK SORU:

Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi "şimdiki zamanın rivayeti" biçimin­dedir?

A)   Oturdukları evi 20 yıl önce almışlarmış.

B)   Geçen yıl arada sırada arkadaşlarla buluşup sinemaya gidiyorduk.

C)   Ben de onun gelmesini bekliyordum.

D)   O filmi ben de yıllar önce görmüştüm.

E)    Eskiden kışlar daha soğuk, yazlar daha sıcak geçiyormuş.

ÖYS - 1995

Cevap: E

 

 

UYGULAMA:

Yaklaşık otuz beş yıl öncesine kadar kimsenin ondan haberi yoktu. Kayıp bir kent değildi. Unutulmuştu yalnızca. Sırtını yasladığı dağın dik yamaçlarında, toprak al­tında bulunan bu kentten, Avrupalı gezginler bir iki satır da olsa söz etmişlerdi. 19. yüzyılda yapılan bilimsel bir yüzey araştırmasında da kimliği belirlenmişti. Ama bu silik izlerin peşine pek kimse düşmedi.

Bu parçada geçen birleşik zamanlı eylemleri bulunuz, ek - kök ayrımı yaparak inceleyiniz.

 

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Peygamber efendimizin iç ve dış özelliklerini anlatan eserlere "hilye" denir. Manzum da olabilir. Bazılarına dört halifenin tanıtımı da katılır.
Perşembe, 09/18/2014 19:42
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.