Türk Edebiyatı Dönemleri

A- İslamiyet'ten Önceki Türk Edebiyatı ( ? - 11.yy )

1. Sözlü (Şifahi) Edebiyat: Sav, Sagu, Koşuk, Destan.

2. Yazılı Edebiyat

a) "balbal" adı verilen mezar taşlan üzerinde tam bir yazı özelliği göstermeyen şekiller, Yenisey ve civarı, ( 6.ve7.yy)
b) Göktürk (Orhun) Kitabeleri; Vezir Tonyukuk Kitabesi (720),Kültigin Kitabesi (732),Bilge Kağan Kitabesi (735).
c) Uygur Metinleri, dinsel içeriklidir ( 9. ve 10 yy).Sekiz Yükmek, Altun Yaruk, Çestani Bey Hikâye leri/Turfan Metinleri, Prens Kalyanamkara ve Papamkara...

Bu dönemde Göktürk ve Uygur yazısı kullanılmış; Kuzey(Göktürkçe) ve Güney (Uygurca) lehçeleri konuşulmuştur.

B- İslami Devir Türk Edebiyatı ( 11.yy - 19.yy )

GEÇİŞ DÖNEMİ / İLK İSLÂMİ DÖNEM ESERLERİ (11 VE 12. yy)

  • Yusuf Has Hacip............Kutadgu Bilig 11.yy
  • Kaşgarlı Mahmut...........Divan u Lugati't-Türk 11.yy
  • Edip Ahmet Yükneki..........Atabetü'l-Hakayık 12.yy
  • Hoca Ahmet Yesevi........... Divan-ı Hikmet 12.yy

1. Klâsik Türk Edebiyatı ( Divan / Yüksek Zümre Edebiyatı )

13. YÜZYIL:

  • Hoca Dehhânî
  • Mevlâna Celaleddin-i Rûmi
  • Ahmet Fakîh
  • Şeyyât Hamza
  • Sultan Veled
  • Haliloğlu Yahya Burgâzî

14. YÜZYIL:

  • Gülşehrî
  • Âşık Paşa
  • Ahmedî
  • Kadı Burhaneddin
  • Nesimî
  • Kul Mesut

15. YÜZYIL:

  • Ali Şîr Nevâî
  • Ahmet Paşa
  • Şeyhî
  • Necatî
  • Süleyman Çelebi
  • Fatih Sultan Mehmet (Avnî)
  • II. Bayezıd (Adlî)
  • II. Murad ( Murâdî)
  • Cem Sultan
  • Sinan Paşa,
  • Mercimek Ahmet
  • Âşıkpaşazâde

16. YÜZYIL:

  • Bâbürşah
  • Fuzûlî
  • Bakî
  • Zâti
  • Hayalî Bey
  • Taşlıcalı Yahya
  • Bağdadlı Ruhî
  • Güvâhî
  • Sehi Bey
  • Lâtifi
  • Âşık Çelebi
  • Kınalızâde Hasan Çelebi
  • Ahdî
  • Pîri Reis

17. YÜZYIL:

  • Nef'î
  • Nâbî
  • Nailî
  • Neşâtî
  • Şeyhülislam Yahya
  • Nev'izâde Atayî
  • Fehîm-i Kadîm
  • Evliya Çelebi
  • Kâtip Çelebi
  • Nâimâ
  • Peçevî
  • Koçi Bey
  • Nergisî
  • Veysî

18. YÜZYIL:

  • Şeyh Galib
  • Nedîm
  • Erzurumlu İbrahim Hakkı

19. YÜZYIL:

  • Enderunlu Vâsıf
  • Keçecizâde İzzet Molla
  • Yenişehirli Avnî
  • Leskofçalı Gâlib
  • Akif Paşa
  • Sadullah Paşa
  • Şeref Hanım
  • Leylâ Hanım
  • Âdile Sultan


2. Halk Edebiyatı

a- Sanatçısı Bilinmeyen Halk Edebiyatı ( Anonim Halk Edebiyatı )


13. YÜZYIL:

  • Nasrettin Hoca


14. YÜZYIL:

  • Budalanâme
  • Gevhername
  • Battalnâme
  • Gülistan

15. YÜZYIL:

  • Dede korkut Hikâyeleri

17. YÜZYIL:

  • Kerem İle Aslı Hikâyesi

b- Sanatçısı Bilinen Halk Edebiyatı

Âşık Tarzı Halk Edebiyatı

16. YÜZYIL:

  • Köroğlu
  • Öksüz Dede

17. YÜZYIL:

  • Karacaoğlan
  • Gevheri
  • Âşık Ömer
  • Kayıkçı Kul Mustafa

18. YÜZYIL:

  • Ercişli Emrah
  • Mecnuni

19. YÜZYIL:

  • Dertli
  • Erzurumlu Emrah
  • Dadaloğlu
  • Seyrânî
  • Bayburtlu Zihni
  • Ruhsatî
  • Sümmânî
  • Deli Boran
  • Tokatlı Nûrî
  • Âşık Şenlik
  • Kağızmanlı Hıfz Beyoğlu

20. YÜZYIL:

  • Âşık Veysel
  • Şeref Taşlıova
  • Murat Çobanoğlu

bb- Dini-Tasavvufi Halk Edebiyatı (Tekke Edebiyatı/Halk Tasavvuf Edebiyatı )

13. YÜZYIL

  • Yunus Emre

14. YÜZYIL:

  • Hacı Bektaş-ı Veli
  • Kaygusuz Abdal


15. YÜZYIL:

  • Hacı Bayram-ı Veli
  • Eşrefoğlu Rumi


16. YÜZYIL:

  • Pir Sultan Abdal
  • Kul Mehmet
  • Kazak Abdal

17. YÜZYIL:

  • Esrar Dede
  • Niyazi Mısrî
  • Aziz Mahmud Hüdâyî

 

C- Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı ( 19.yy - Günümüze Kadar )

 

1. Tanzimat Edebiyatı ( 1839 - 1896 )

a- Hazırlık Dönemi ( 1839 - 1860 )
b- I.Tanzimat Dönemi ( 1860 - 1876 ): Toplum için sanat anlayışı

  • Şinasi, Namık Kemal
  • Ziya Paşa
  • Ahmet Mithat Efendi
  • Ahmet Vefik Paşa
  • Şemseddin Sami

c- II.Tanzimat Dönemi (1876 - 1896 ): Sanat için sanat anlayışı

  • Recaizade Mahmut Ekrem
  • Abdülhak Hamit Tarhan
  • Sami Paşazade Sezai
  • Nabizade Nazım
  • Muallim Naci


2. Servet-i Fünun ( Edebiyat-ı Cedide ) Edebiyatı ( 1896 - 1901)

ŞİİR:

  • Tevfik Fikret
  • Cenap Şehabettin
  • Hüseyin Suat Yalçın
  • Ali Ekrem Bolayır
  • Süleyman Nazif
  • Hüseyin Siret

ROMAN-ÖYKÜ-TİYATRO-DENEME:

  • Halit Ziya Uşaklıgil
  • Mehmet Rauf
  • Hüseyin Cahit Yalçın
  • Ahmet Hikmetmüftüoğlu
  • Ahmet Şuayip
  • Saffeti Ziya

Dönemin Bağımsız Sanatçıları:

  • Hüseyin Rahmi Gürpınar
  • Ahmet Rasim

3. Fecr-i Ati ( 1909 - 1911 )

  • Ahmet Haşim
  • Ali Canip Yöntem
  • Emin Bülent Serdaroğlu
  • Tahsin Nahit
  • Celal Sahir Erozan
  • Refik Halit Karay*
  • Yakup Kadri Karaosmanoğlu*
  • Faik Ali Ozansoy
  • Fuat Köprülü*
  • Hamdullah Suphi Tanrıöver*
  • Ali Canip Yöntem*
  • Sahabettin Süleyman

( * ) işaretliler yazı hayatlarını Milli Edebiyat içinde devam ettirmişlerdir.

4. Milli Edebiyat: ( Genç Kalemler dergisinde 11 Nisan 1911 tarihinde Ömer Seyfettin'in Yeni Lisan makalesi yayımlanır )

  • Ömer Seyfettin
  • Ali Canip Yöntem
  • Ziya Gökalp
  • Mehmet Emin Yurdakul
  • Rıza Tevfik Bölükbaşı
  • Yakup Kadri Karaosmanoğlu
  • Refik Halit Karay
  • Halide Edip Adıvar
  • Falih Rıfkı Atay
  • Memduh Şevket Esendal
  • Reşat Nuri Güntekin
  • Ruşen Eşref Ünaydın
  • Fuat Köprülü

BEŞ HECECİLER:

  • Faruk Nafiz Çamlıbel
  • Orhan Seyfi Orhon
  • Enis Behiç Koryürek
  • Yusuf Ziya Ortaç
  • Halit Fahri Ozansoy


Dönemin Bağımsız Sanatçıları:

  • Mehmet Akif Ersoy
  • Yahya Kemal Beyatlı
  • Ahmet Haşim


5. Milli Mücadele Dönemi ( 1919 - 1922 )

  • Faruk Nafiz Çamlıbel
  • Halide Edip Adıvar
  • Yakup Kadri Karaosmanoğlu
  • Halide Nusret Zorlutuna

6. Cumhuriyet Dönemi ( 1923 - 1940 )

Bu dönemde Milli Edebiyat anlayışı, Memleket Edebiyatı anlayışına dönüşmüş ve başta Beş Hececiler olmak üzere Yakup Kadri, Halide Edip, Reşat Nuri, Mithat Cemal Kuntay, Memduh Şevket Esendal, Ömer Bedrettin Uşaklı, Ahmet Kutsi Tecer, Kemalettin Kamu, Necmettin Halil gibi sanatçılar eser vermiştir.

Ayrıca Necip Fazıl Kısakürek, Peyami Safa, Asaf Halet Çelebi gibi sanatçılar Mistik anlayışta eser vermiş; Ahmet Hamdi Tanpınar, Abdülhak Şinâsi Hisar gibi şairler de "rüya, hayal, zaman ve hatıra"ya yönelmiştir.


YEDİ MEŞ'ALECİLER:

  • Muammer Lutfi
  • Sabri Esat Siyavuşgil
  • Kenan Hulusi Koray ( Hikâyede )
  • Vasfi Mahir Kocatürk
  • Cevdet Kudret Solok
  • Yaşar Nabi Nayır
  • Ziya Osman Saba

7. Son Dönem Türk Edebiyatı ( 1940 sonrası )

a- Garipçiler ( l.Yeniler ):

  • Orhan Veli Kanık
  • Oktay Rifat Horozcu
  • Melih Cevdet Anday

b- Hisarcılar ( 1950 Nesli ):

  • Mehmet Çınarlı
  • Mustafa Necati Karaer
  • Gültekin Samanoğlu
  • Yahya Akengin
  • Yavuz Bülent
  • Arif Nihat Asya
  • Tarık Buğra
  • Mehmet Kaplan
  • Cemil Meriç

c- II.Yeniler ( 1955'ten sonra ):

  • İlhan Berk
  • Turgut Uyar
  • Edip Cansever
  • Cemal Süreya
  • Ece Ayhan
  • Sezai Karakoç

d- Bağımsız Sanatçılar:

  • Nazım Hikmet
  • Fazıl Hüsnü Dağlarca
  • Zeki Ömer Defne
  • Behçet Necatigil
  • Cahit Sıtkı Tarancı
  • Ahmet Muhip Dıranas

e- Toplumcu Gerçekçiler:

  • Orhan Kemal
  • Yaşar Kemal
  • Kemal Tahir
  • Necati Cumali
  • Haldun Taner
  • Sait Faik Abasıyanık
  • Sabahattin Ali
  • Fakir Baykurt

AYRICA

Aşağıda yer alan sanatçılar da Cumhuriyet Dönemi Edebiyatının önemli temsilcileri arasında yer almaktadır.

Behçet Kemal Çağlar, Cevat Şakir Kabaağaçlı ( Halikarnas balıkçısı ), Attila İlhan, , Abdülhak Şinasi Hisar, Falih Rıfkı Atay, Ziya Osman Saba, Cahit Külebi, Aziz Nesin, Orhan Asena, Refik Erduran, Turgut Özakman, Recep Bilginer, Turan Oflazoğlu, Sabahattin Eyüboğlu, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Suut Kemal Yetkin, Kemal Bilbaşar, Rıfat İlgaz, Ceyhun Atuf Kansu, Cahit Zarifoğlu, Ömer Bedrettin Uşaklı, Ümit Yaşar Oğuzcan, Samiha Ayverdi,   Abbas Sayar, Oğuz Atay, Sabahattn Kudret Aksal, Yusuf Atılgan, Samim Kocagöz, Hilmi Yavuz, Salah Birsel, Vüsat Bener, Adalet Ağaoğlu, Ferit Edgü, Füruzan, Nezihe Meriç, Orhan Pamuk vs...


Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Bunlari Biliyor musunuz?

Halk edebiyatında gazel tarzında aruzun mefûlü mefâîlü mefâîlü teûlün kalıbıyla yazılmış şiire "kalender" denir.
Cumartesi, 11/17/2018 17:45
Telif Hakkı © 2018 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.