Edebiyatımızdaki İlkler

TANZİMATTAN  ÖNCE  " EDEBİYATIMIZDA İLKLER "                    

  • İlk Türk destanı "Yaratılış" destanıdır.  NOT: Bu konuda, Alper Tunga'nın ilk Türk destanı olduğu da  söylenmektedir ( MÖ 7. yy )                   
     
  • İlk yazılı ürünler "Orhun Kitabeleri"dir ( 8. yy ).                    
     
  • İlk söylev türü eser "Orhun Kitabeleri"dir ( 8. yy )                   
     
  • Türk adının geçtiği ilk Türkçe metin "Orhun Kitabeleri"dir ( 8. yy )                   
  • İlk Türk şair, "Aprınçur Tigin"dir  ( 8. yy ).                   
     
  • İlk Mesnevi, Yûsuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig"idir ( 11. yy )                   
     
  • İlk siyasetnâme örneği  Yûsuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig"idir ( 11. yy )                   
     
  • Divan şiirinin ilk şairi ( Türk edebiyatında ) "Yûsuf Has Hâcib"tir ( 11. yy )                   
     
  • Aruzun ilk kullanıldığı eser Yûsuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig"idir ( 11. yy )                   
     
  • İlk sözlük, Kaşgarlı Mahmud'un "Divan-ı Lugati't- Türk"üdür ( 11. yy )                   
     
  • Tasavvuf alanında ilk şair "Hoca Ahmed Yesevî"dir ( 12. yy )                   
     
  • Divan şiirinin ilk şairi ( Anadolu'da ) "Hoca Dehhânî"dir ( 13. yy )                   
     
  • İlk Siyer örneği Erzurumlu Darîr'in "Siretü'n- Nebî"si ( 14. yy )                   
     
  • Süslü nesrin ilk örneğini Sinan Paşa "Tazarrunâme"si ile vermiştir ( 15. yy )                   
     
  • İlk fabl örneği Şeyhî'nin "Harnâme"sidir ( 15.yy )                   
     
  • İlk şehrengiz örneği Priştineli Mesîhî'nin "Edirne Şehrengizi"dir ( 15. yy )                   
     
  • İlk şairler tezkiresi ( Türk edebiyatında ) Ali Şîr Nevâî'nin "Mecâlisü'n- Nefâis"idir ( 15. yy )                   
     
  • İlk şairler tezkiresi ( Anadolu'da ) Edirneli Sehî Bey'in "Heşt Behişt"idir ( 16. yy )                   
     
  • İlk seyahatnâme örneği Seydi Ali Reis'in "Mir'at'ül- Memâlik"idir ( 16. yy )                   
     
  • Anı türünün ilk örneği Babür Şah'ın "Babürnâme"sidir ( 16. yy )                   
     
  • İlk sefâretnâme örneği Kara Mehmed Çelebi'nin "Viyana Sefaretnamesi"dir ( 1655 )                   
     
  • İlk bibliyografya eseri Kâtib Çelebi'nin "Keşfü'z- Zünûn"udur ( 17. yy )        
                        
                        
    TANZİMATTAN SONRA " EDEBİYATIMIZDA İLKLER 
                    
  • İlk resmi gazete "Takvîm-i Vakaayi"dir ( 1831 )                   
     
  • İlk yarı resmi gazete "Ceride-i Havâdis"tir ( 1840 )                   
     
  • İlk özel gazete Şinasi'nin Âgâh Efendi ile çıkardığı "Tercümân-ı Ahvâl"dir ( 1860 )                   
     
  • İlk tiyatro denemesi Hayrullah Efendi'nin "Hikâye-i İbrâhim Paşa ve İbrâhim-i Gülşeni adlı eseridir ( 1844 )                   
     
  • İlk yerli tiyatro binası "Naum Tiyatrosu"dur ( 1844 )                   
     
  • İlk anı kitabı Âkif Paşa'nın "Tabsıra"sı.                
     
  • İlk atasözleri derlemesi eser Ahmet Vefik Paşa'nın "Müntehabât-ı Durûb-ı Emsal"idir ( 1852 )                   
     
  • İlk roman çevirisi Yusuf Kâmil Paşa'nın Fransız yazar Fenelon'dan çevirdiği "Telamak" romanıdır ( 1859 )                   
     
  • Batılı anlamda ilk tiyatro Şinasi'nin "Şair Evlenmesi"dir  ( 1859 )                   
     
  • İlk şiir ( manzum )çevirileri Şinasi tarafından Racine, Lamartine, Fenelon'dan yapılmıştır. Bu manzumeler,                     
              
  • Tercüme-i Manzûme" adlı eserde yer almaktadır ( 1859 )                   
     
  • İlk fabl çevirileri Şinasi tarafından Fransız şair La Fontaine'den yapılmıştır ( 1859 )                   
     
  • İlk düzyazı çevirileri Münif Paşa'nın ( FENELON, VOLTAIRE ) "Muhâverât-ı Hikemiye"sidir ( 1859 )                   
     
  • İlk noktalama işaretlerini Şinâsi  "Mukaddeme"  adlı makalesinde kullanmıştır ( 1860 )                   
     
  • İlk makale örneğini Şinasi vermiştir. Tercüman-ı Ahval'in ilk satısındaki "Mukaddime" yazısı bu türün ilk örneğidir ( 1860 )                   
     
  • İlk dergi örneği Münif Paşa'nın çıkardığı "Mecmua-yı Fünûn" dur ( 1861 )                   
     
  • İlk eleştiri yazısı Nâmık Kemâl'in "Edebiyatımız Hakkında Bazı Mülâhazatı Şâmildir" dir ( 1866 )                   
     
  • İlk tiyatro çevirileri ve uyarlamaları "Ahmed Vefik Paşa" tarafından Fransız Moliere'den yapılmıştır ( 1869 )                   
     
  • İlk mizah dergisi  "Diyojen" i Teodor Kasap çıkarmıştır ( 1869 )                   
     
  • İlk Öykü örnekleri Ahmed Mithat Efendi'nin  "Letâif-i Rivâyât" adlı eseridir ( 1870 -1895 arası ) Bu öyküler 25 cilt olarak basılmıştır.                   
     
  • Sahneye konulan ilk tiyatro Nâmık Kemâl'in "Vatan yahut Silistre" sidir ( 1873 )                    
     
  • İlk yayınlanan roman Şemseddin Sâmi'nin "Taaşşuk-ı Tal'at ve Fıtnat" romanıdır ( 1872 ) Bunu Ahmed Mithat Efendi'nin "Hasan Mellâh" romanı izler ( 1874 )                   
     
  • İlk antoloji Ziyâ Paşa'nın "Harâbât"ıdır ( 1874 )                   
     
  • İlk edebî roman Namık Kemâl'in "İntibâh / Sergüzeşt-i Âli bey / Son Pişmanlık" romanıdır ( 1876 )                   
     
  • Heceyle yazılan ilk manzum tiyatro Abdülhak Hâmid Tarhan'ın "Nesteren"idir ( 1876 )                   
     
  • İlk pastoral şiir örneklerini Abdülhak Hâmid Tarhan "Sahra" adlı eserinde vermiştir ( 1878 )                   
     
  • İlk Tarihî roman Namık Kemâl'in "Cezmi" adlı romanıdır ( 1880 )                   
     
  • Aruzla yazılan ilk manzum tiyatro Abdülhak Hâmid Tarhan'ın "Eşber"idir ( 1880 )                   
     
  • İlk eleştiri eseri Nâmık Kemâl'in "Tahrîb-i Harâbât"adlı eseridir ( 1885 ) Nâmık Kemâl bu eserinde Ziyâ Paşa'nın Harâbât adlı Divan şiiri antolojisinde savunduğu fikirleri eleştirir.                   
     
  • İlk mensur şiir örneklerini Halit Ziya Uşaklıgil "Mensur Şiirler" adlı eserinde vermiştir ( 1889 )                   
     
  • İlk köy konulu roman Nâbizâde Nâzım'ın "Karabibik" adlı eseridir ( 1890 )                   
     
  • İlk öykü ( Batılı anlamda ) Samipaşazâde Sezâî'nın "Küçük Şeyler" adlı eseridir ( 1892 )                   
     
  • İlk kadın romancımız "Fatma Aliye Hanım"dır. Bu yazarımızın "Muhaderat"adlı romanı vardır. ( 1892 )                   
     
  • İlk gerçek ansiklopedisi Şemseddin Sâmi'nin "Kâmûs'ül- Âlâm"ıdır ( 1893 )                   
     
  • İlk realist roman ( Batılı anlamda ) Recâîzâde Mahmud Ekrem'in "Araba Sevdası" adlı eseridir ( 1896 )                   
     
  • İlk tezli ( Bir görüşü savunan ) roman Nâbizâde Nâzım'ım "Zehra" adlı eseridir ( 1896 )                   
     
  • İlk özdeyişleri veren sanatçı  Direktör Âli Bey "Lehçetü'l- Hakâyık" ( 1896 )                   
     
  • Batılı anlamda ilk günlük Direktör Âli Bey'in "Seyahat Jurnali"dir ( 1897 )                   
     
  • İlk modern roman Servet-i Fünûn sanatçısı Halit Ziyâ Uşaklıgil'in "Mâi ve Siyah" adlı eseridir ( 1897 ) "Aşk-ı Memnû" ( 1900 )                   
     
  • İlk psikolojik roman Servet- i Fünûn sanatçısı Mehmet Rauf'un "Eylül" adlı eseridir ( 1901 )                   
     
  • İlk edebi bildiriyi yayımlayan topluluk "Fecr-i Âti"dir ( 20 Mart 1909 )                   
     
  • Dilde sadeleşmeyi savunan ilk yayın organı "Genç Kalamler"dir ( 1911 )                   
     
  • İlk uyaksız şiir örneklerini Abdülhak Hâmid Tarhan "Validem" şiiriyle vermiştir ( 1913 )                   
     
  • İlk çocuk şiirlerini Tevfik Fikret "Şermin" adlı eseriyle vermiştir ( 1914 )                   
     
  • İlk epik tiyatro Haldun Taner'in "Keşanlı Ali Destanı"dır  ( 1964 )        

Hazırlayan: Orhan EREN           

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Bunlari Biliyor musunuz?

Bir dizenin bir ifadenin taşıdığı ve onlardan herkesin anladığı gerçek ya da mecaz anlama, asıl anlamı yanında taşıyan bir isme, bir atasözüne, âyete, hâdise, olaya, bir şeyi onun özelliklerini çağrıştıracak sözcük ya da sözcük gruplarının veya dizelerin içine yerleştirmeye "mazmun" denir.
Pazar, 06/25/2017 22:44
Telif Hakkı © 2017 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.