Edebiyatımızdaki İlkler

TANZİMATTAN  ÖNCE  " EDEBİYATIMIZDA İLKLER "                    

  • İlk Türk destanı "Yaratılış" destanıdır.  NOT: Bu konuda, Alper Tunga'nın ilk Türk destanı olduğu da  söylenmektedir ( MÖ 7. yy )                   
     
  • İlk yazılı ürünler "Orhun Kitabeleri"dir ( 8. yy ).                    
     
  • İlk söylev türü eser "Orhun Kitabeleri"dir ( 8. yy )                   
     
  • Türk adının geçtiği ilk Türkçe metin "Orhun Kitabeleri"dir ( 8. yy )                   
  • İlk Türk şair, "Aprınçur Tigin"dir  ( 8. yy ).                   
     
  • İlk Mesnevi, Yûsuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig"idir ( 11. yy )                   
     
  • İlk siyasetnâme örneği  Yûsuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig"idir ( 11. yy )                   
     
  • Divan şiirinin ilk şairi ( Türk edebiyatında ) "Yûsuf Has Hâcib"tir ( 11. yy )                   
     
  • Aruzun ilk kullanıldığı eser Yûsuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig"idir ( 11. yy )                   
     
  • İlk sözlük, Kaşgarlı Mahmud'un "Divan-ı Lugati't- Türk"üdür ( 11. yy )                   
     
  • Tasavvuf alanında ilk şair "Hoca Ahmed Yesevî"dir ( 12. yy )                   
     
  • Divan şiirinin ilk şairi ( Anadolu'da ) "Hoca Dehhânî"dir ( 13. yy )                   
     
  • İlk Siyer örneği Erzurumlu Darîr'in "Siretü'n- Nebî"si ( 14. yy )                   
     
  • Süslü nesrin ilk örneğini Sinan Paşa "Tazarrunâme"si ile vermiştir ( 15. yy )                   
     
  • İlk fabl örneği Şeyhî'nin "Harnâme"sidir ( 15.yy )                   
     
  • İlk şehrengiz örneği Priştineli Mesîhî'nin "Edirne Şehrengizi"dir ( 15. yy )                   
     
  • İlk şairler tezkiresi ( Türk edebiyatında ) Ali Şîr Nevâî'nin "Mecâlisü'n- Nefâis"idir ( 15. yy )                   
     
  • İlk şairler tezkiresi ( Anadolu'da ) Edirneli Sehî Bey'in "Heşt Behişt"idir ( 16. yy )                   
     
  • İlk seyahatnâme örneği Seydi Ali Reis'in "Mir'at'ül- Memâlik"idir ( 16. yy )                   
     
  • Anı türünün ilk örneği Babür Şah'ın "Babürnâme"sidir ( 16. yy )                   
     
  • İlk sefâretnâme örneği Kara Mehmed Çelebi'nin "Viyana Sefaretnamesi"dir ( 1655 )                   
     
  • İlk bibliyografya eseri Kâtib Çelebi'nin "Keşfü'z- Zünûn"udur ( 17. yy )        
                        
                        
    TANZİMATTAN SONRA " EDEBİYATIMIZDA İLKLER 
                    
  • İlk resmi gazete "Takvîm-i Vakaayi"dir ( 1831 )                   
     
  • İlk yarı resmi gazete "Ceride-i Havâdis"tir ( 1840 )                   
     
  • İlk özel gazete Şinasi'nin Âgâh Efendi ile çıkardığı "Tercümân-ı Ahvâl"dir ( 1860 )                   
     
  • İlk tiyatro denemesi Hayrullah Efendi'nin "Hikâye-i İbrâhim Paşa ve İbrâhim-i Gülşeni adlı eseridir ( 1844 )                   
     
  • İlk yerli tiyatro binası "Naum Tiyatrosu"dur ( 1844 )                   
     
  • İlk anı kitabı Âkif Paşa'nın "Tabsıra"sı.                
     
  • İlk atasözleri derlemesi eser Ahmet Vefik Paşa'nın "Müntehabât-ı Durûb-ı Emsal"idir ( 1852 )                   
     
  • İlk roman çevirisi Yusuf Kâmil Paşa'nın Fransız yazar Fenelon'dan çevirdiği "Telamak" romanıdır ( 1859 )                   
     
  • Batılı anlamda ilk tiyatro Şinasi'nin "Şair Evlenmesi"dir  ( 1859 )                   
     
  • İlk şiir ( manzum )çevirileri Şinasi tarafından Racine, Lamartine, Fenelon'dan yapılmıştır. Bu manzumeler,                     
              
  • Tercüme-i Manzûme" adlı eserde yer almaktadır ( 1859 )                   
     
  • İlk fabl çevirileri Şinasi tarafından Fransız şair La Fontaine'den yapılmıştır ( 1859 )                   
     
  • İlk düzyazı çevirileri Münif Paşa'nın ( FENELON, VOLTAIRE ) "Muhâverât-ı Hikemiye"sidir ( 1859 )                   
     
  • İlk noktalama işaretlerini Şinâsi  "Mukaddeme"  adlı makalesinde kullanmıştır ( 1860 )                   
     
  • İlk makale örneğini Şinasi vermiştir. Tercüman-ı Ahval'in ilk satısındaki "Mukaddime" yazısı bu türün ilk örneğidir ( 1860 )                   
     
  • İlk dergi örneği Münif Paşa'nın çıkardığı "Mecmua-yı Fünûn" dur ( 1861 )                   
     
  • İlk eleştiri yazısı Nâmık Kemâl'in "Edebiyatımız Hakkında Bazı Mülâhazatı Şâmildir" dir ( 1866 )                   
     
  • İlk tiyatro çevirileri ve uyarlamaları "Ahmed Vefik Paşa" tarafından Fransız Moliere'den yapılmıştır ( 1869 )                   
     
  • İlk mizah dergisi  "Diyojen" i Teodor Kasap çıkarmıştır ( 1869 )                   
     
  • İlk Öykü örnekleri Ahmed Mithat Efendi'nin  "Letâif-i Rivâyât" adlı eseridir ( 1870 -1895 arası ) Bu öyküler 25 cilt olarak basılmıştır.                   
     
  • Sahneye konulan ilk tiyatro Nâmık Kemâl'in "Vatan yahut Silistre" sidir ( 1873 )                    
     
  • İlk yayınlanan roman Şemseddin Sâmi'nin "Taaşşuk-ı Tal'at ve Fıtnat" romanıdır ( 1872 ) Bunu Ahmed Mithat Efendi'nin "Hasan Mellâh" romanı izler ( 1874 )                   
     
  • İlk antoloji Ziyâ Paşa'nın "Harâbât"ıdır ( 1874 )                   
     
  • İlk edebî roman Namık Kemâl'in "İntibâh / Sergüzeşt-i Âli bey / Son Pişmanlık" romanıdır ( 1876 )                   
     
  • Heceyle yazılan ilk manzum tiyatro Abdülhak Hâmid Tarhan'ın "Nesteren"idir ( 1876 )                   
     
  • İlk pastoral şiir örneklerini Abdülhak Hâmid Tarhan "Sahra" adlı eserinde vermiştir ( 1878 )                   
     
  • İlk Tarihî roman Namık Kemâl'in "Cezmi" adlı romanıdır ( 1880 )                   
     
  • Aruzla yazılan ilk manzum tiyatro Abdülhak Hâmid Tarhan'ın "Eşber"idir ( 1880 )                   
     
  • İlk eleştiri eseri Nâmık Kemâl'in "Tahrîb-i Harâbât"adlı eseridir ( 1885 ) Nâmık Kemâl bu eserinde Ziyâ Paşa'nın Harâbât adlı Divan şiiri antolojisinde savunduğu fikirleri eleştirir.                   
     
  • İlk mensur şiir örneklerini Halit Ziya Uşaklıgil "Mensur Şiirler" adlı eserinde vermiştir ( 1889 )                   
     
  • İlk köy konulu roman Nâbizâde Nâzım'ın "Karabibik" adlı eseridir ( 1890 )                   
     
  • İlk öykü ( Batılı anlamda ) Samipaşazâde Sezâî'nın "Küçük Şeyler" adlı eseridir ( 1892 )                   
     
  • İlk kadın romancımız "Fatma Aliye Hanım"dır. Bu yazarımızın "Muhaderat"adlı romanı vardır. ( 1892 )                   
     
  • İlk gerçek ansiklopedisi Şemseddin Sâmi'nin "Kâmûs'ül- Âlâm"ıdır ( 1893 )                   
     
  • İlk realist roman ( Batılı anlamda ) Recâîzâde Mahmud Ekrem'in "Araba Sevdası" adlı eseridir ( 1896 )                   
     
  • İlk tezli ( Bir görüşü savunan ) roman Nâbizâde Nâzım'ım "Zehra" adlı eseridir ( 1896 )                   
     
  • İlk özdeyişleri veren sanatçı  Direktör Âli Bey "Lehçetü'l- Hakâyık" ( 1896 )                   
     
  • Batılı anlamda ilk günlük Direktör Âli Bey'in "Seyahat Jurnali"dir ( 1897 )                   
     
  • İlk modern roman Servet-i Fünûn sanatçısı Halit Ziyâ Uşaklıgil'in "Mâi ve Siyah" adlı eseridir ( 1897 ) "Aşk-ı Memnû" ( 1900 )                   
     
  • İlk psikolojik roman Servet- i Fünûn sanatçısı Mehmet Rauf'un "Eylül" adlı eseridir ( 1901 )                   
     
  • İlk edebi bildiriyi yayımlayan topluluk "Fecr-i Âti"dir ( 20 Mart 1909 )                   
     
  • Dilde sadeleşmeyi savunan ilk yayın organı "Genç Kalamler"dir ( 1911 )                   
     
  • İlk uyaksız şiir örneklerini Abdülhak Hâmid Tarhan "Validem" şiiriyle vermiştir ( 1913 )                   
     
  • İlk çocuk şiirlerini Tevfik Fikret "Şermin" adlı eseriyle vermiştir ( 1914 )                   
     
  • İlk epik tiyatro Haldun Taner'in "Keşanlı Ali Destanı"dır  ( 1964 )        

Hazırlayan: Orhan EREN           

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Süslü nesrin temsilcisi “Sinan Paşa”dır.
Pazartesi, 07/28/2014 06:12
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.