Klasisizm (Kuralcılık)

Sanat ve edebiyatın yüzyıllar boyu süren gelişmesine bakıldığında bu gelişmenin içinde yeşerdiği toplumun yapısındaki gelişme ve değişmelerle sıkı bir ilişki içinde olduğu görülür.


Düşünce sistemleri de toplumsal gelişmeye denk düştüğü zaman bu gelişmenin önünü açan, onu hızlandıran bir rol oynar. Bu nedenle sanat ve edebiyatın iki ayağı vardır: Düşünce sistemi ve toplumsal yapı.

Bu iki ayağın denk basması, sanat ve edebiyatta ortak duyarlıklar, görüşler ve anlayış sistemleri oluşturur. İşte, sanat ve edebiyatımızdaki bu ortak sistemlere akım denir.
 
Toplum yaşamındaki gelişme ve değişmeler düşünce sistemine  (felsefeye)   ve oradan sanat-edebiyata yansır ve sanatçılar yeni anlayışlara yönelir. Her akım böyle bir arayışın sonunda ortaya çıkmış, değişen değerler sistemi, akımların birbirini çoğunlukla tepmesini, bazen de aşmasını getirmiştir.

 
Avrupa kaynaklı belli başlı sanat ve edebiyat akımlarının belirgin izleri, en çok şiir, öykü, roman ve tiyatroda görülür. 
Ortaya çıkış sırasına göre edebiyat alanında görülen akımları şöyle sıralayabiliriz: 

KLASİSİZM ( KURALCILIK )
 

17. yüzyılda,”hümanizm” kaynaklı Rönesans hareketi Fransa’da klasisizme dönüşmüştür.Bu yüzyılın ilk yıllarında Fransa bir kargaşa döneminden yeni çıkmıştır. “Ülkeye çeki düzen verecek tek güç krallık” düşüncesi aydın sanatçılar üzerinde etkili olmuştur. Topluma “mutlak monarşiyle” sanat ve edebiyata da “belli kurallar”la egemen olunmuştur. Kral ve çevresinin ideal yaşamı sanatçıya esin kaynağı olmuştur. Bu çağın sanatındaki insan soylu ve seçkindir. Soyluların sanat beğenisi, klasisizmin belirleyici ölçüsü olmuştur. Demokratik ilişkilerin hak ve özgürlükleri monarşiyle kesildiği bu dönemde sanat ve edebiyatta toplumsal eleştiride söz konusu değildir. 
 
Öte yandan Descartes’in akılcılık felsefesi, klasizmin düşünsel temelini oluşturmuştur. Aşk, kin, sevinç, ... gibi duygular yanıltıcıdır, gerçek ve doğru yalnızca akıl yoluyla bulunabilir: “Düşünüyorum öyleyse varım”
Eleştirmen Boileau, “Şiir Sanatı” (L’ art Poetique) adlı yapıtında klasisizmin temel ilkelerini ortaya koymuştur. 

Özellikleri:

  • Akıl ve sağduyu önemlidir, duygu ve hayal dışlanmıştır.
  • Dış dünyanın, doğanın betimlenmesinden kaçınılmıştır. Doğa olarak, insanın doğası, iç dünyası, değişmeyen yanı ele alınmıştır.
  • İdeal insan tipleri yaratılmıştır. Bu nedenle kahramanlar halk içinden değil, soylu sınıftan seçilmiştir.
  • Karakteristik ve yerel olan değil, evrensel ve kalıcı olan seçilmiştir.
  • Eserler ahlaka uygun oluşturulmuştur, aşırı tutkular akılla denetim altına alınmış ve erdem vurgulanmıştır.
  • Olayların gerçek olması değil, gerçeğe uygun olması önemsenmiştir.
  • Konudan çok, konunun işleniş biçimine önem verilmiştir.
  • Sanatçılar eserlerinde kişiliklerini gizlemişlerdir.
  • Kaba halk konuşmalarına yer verilmemiş, seçkin kişilerin dili yeğlenmiştir. 
  • Anlatım, her çeşit süsten, yapaylıktan uzak, açık ve yalın kılınmıştır.
  • Sosyal ve fiziksel çevreye yer verilmemiştir.
  • Eski Yunan ve Latin Edebiyatı örnek alınmıştır. Bu edebiyatın konuları kimi zaman aynı adlarla yeniden işlenmiştir.
  • Tüm edebi türler için geçerli olan akım, etkisini daha çok tiyatroda göstermiş, bu türde üç birlik kuralı uygulanmıştır.
     


Klasisizmın Önemli Temsilcileri
  • Corneille, Racine ==> Trajedi
  • Moliere ==> Komedi
  • La Fontaine ==> Fabl
  • Boileau ==> Eleştiri
  • La Bruyere ==> Portre
  • Pascal, Descartes ==> Felsefe
  • La Rochefoucauld ==> Özdeyiş
  • Bossuet ==> Söylev
  • Madame de la Fayette, Fenelon ==> Roman
  • Saint Simon ==> Felsefe, Anı  

Türk Edebiyatında Klasisizm

Klasisizm akımının Türk edebiyatında doğrudan bir etkisi yoktur. Tanzimat edebiyatında Şinasi, akılcılığı ve La Fontaine'den yaptığı çevirilerle klasiklerden kısmen etkilendiğini düşündürür. Aynı şekilde Ahmet Vefik Paşa ve Direktör Ali Bey de Moliere'den yaptıkları çeviri ve adaptasyonlarla klasisizmden etkilenmişlerdir denilebilir. Divan edebiyatı ve klasisizm arasındaki benzerlikler ise saray çevresinde gelişen edebiyatların ortak yönleridir.  

 

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 
oges

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Rubainin diğer adına "terane" denir.
Çarşamba, 04/23/2014 08:38
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.