Cümlenin Ögeleri - Sayfa 7
Makale İçeriği
Cümlenin Ögeleri
Yüklem
Özne
Özne Çeşitleri
Nesne
Dolaylı Tümleç
Zarf Tümleci
Edat Tümleci
Tüm Sayfalar

5) ZARF (BELİRTEÇ) TÜMLECİ

Yüklemi; zaman, durum, sebep -neden-, gerekçe, araç, azlık -çokluk-... gibi türlü yönlerden tamlayan sözcük ya da sözcük öbeklerine "belirteç tümleci" denir.

Belirteç tümleci ile ilgili genel kurallar:

  • Belirteç tümlecini bulabilmek için yükleme; "ne zaman, nasıl, ne kadar, niçin, neden, niye, ne diye, ne, kiminle, neyle" soruları sorulur.
  • Nitelik ve azlık-çokluk bildiren tüm sözcükler belirteç tümleci olabilir.
  • Tüm belirteç-zarf-sözcükler belirteç tümleci olabilir.

 

a) Zaman Bildiren Belirteç Tümleçleri:

Yükleme; "ne zaman" sorusu sorularak bulunur.

Örnekler:

  • (Sen)/ İki gün önce/ anlatmalıydın/ bu olayı.
     GÖ.          ZT.                   Y.              B.li. N.
  • Dövülen adam,/ biraz uzaklaştıktan sonra/ yere/ yığılıverdi.
        Ö.                            ZT.                           DT.         Y.
  • Yarın/ bize/ pek çok arkadaş/ gelecek.
      ZT.     DT.             Ö.                  Y.
  • İlkbaharda/ bir başka/ güzelleşir/ buralar.
               ZT.            ZT.               Y.            Ö.
  • Mayıs ayının ilk haftasında/ görüşürüz/ biz. 
                   ZT.                         Y.             Ö.

 

b)  Durum ve Nitelik Bildiren Belirteç Tümleçleri:

Yükleme; "nasıl" sorusu sorularak bulunur.

 

Örnekler:

  • (O)/ Söyleyeceklerini/ ustalıkla/ söylerdi.
    GÖ.         B.li. N.             ZT.            Y.
  • (O)/ Koşarak/ çıktı/ evden.
    GÖ.     ZT.       Y.         DT.
  • Gözünün içine baka baka/ yalan söyledi/ Ali.
                   ZT.                       Y.             Ö.                
  • (Sen)/ Aman/ dikkatli/ yürü!
      GÖ.  ÜNL.        ZT.          Y.
  • (O)/ İyi/ düşünür,/ akıllı/ davranır,/ çabuk/ yapar.
    GÖ. ZT.      Y.          ZT.          Y.           ZT.         Y.

 

c) Yer ve Yön Bildiren Belirteç Tümleçleri:

Yükleme "nereye (nere)" sorusu sorularak bulunur.

Örnekler:

  • Aşağı/ ineceksin/ sen.
      ZT.         Y.           Ö.
  • Fazla ileri/ gitme,/ orada/ dur.
       ZT.           Y.         DT.   

d) Azlık-Çokluk Belirteçleri:

Yükleme "ne kadar" sorusu sorularak bulunur.

Örnekler:

  • (Ben)/ Bugün/ çok/ sevinçliyim.
     GÖ.     ZT.        ZT.         Y.      
  • (Ben)/ Seni/ ondan/ çok/ seviyorum.
     GÖ.    N.         DT.    ZT.       Y.
  • (Sen)/ Meyveyi/ az/ almışsın/ bu kez.       
    GÖ.          N.       ZT.    Y.             ZT.

e) Sebep ve Araç Bildiren Belirteç Tümleçleri:

Yükleme "niçin (neden), neyle ve kiminle" sorusu sorularak bulunur.

 

Örnekler:

  • Arabayla/ az önce/ geldi.
         ZT.         ZT.          Y.
  • Korktuğu için/ gidemedi.
                ZT.                  Y.
  • Kardeşiyle/ kavga etmiş.
                ZT.                Y.


 

Bunlari Biliyor musunuz?

Divan şiirinde bilmeceye verilen "lugaz" denir.
Perşembe, 11/23/2017 01:46
Telif Hakkı © 2017 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.