Cümlenin Ögeleri - Sayfa 5
Makale İçeriği
Cümlenin Ögeleri
Yüklem
Özne
Özne Çeşitleri
Nesne
Dolaylı Tümleç
Zarf Tümleci
Edat Tümleci
Tüm Sayfalar

 

3) NESNE (DÜZ TÜMLEÇ)

Cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlığı gösteren sözcük ya da sözcük öbeğine "nesne" (düz tümleç) denir.

Örnekler:

  • Çocuklar cam kırdı, cümlesinde işi yapan "çocuklar" öznedir. Kırılma eyleminden etkilenen ise "cam" dır. İşte buna "nesne" diyoruz.
  • Öğrenciler kitaplarını aldılar, cümlesinin de "alma" eyleminden etkileneni "kitaplarını" sözcüğüdür.

Bu iki cümlenin etkilenenleri arasında bir görev, anlam, farklılığı var. 1. cümlede çocukların kırdığı cam bilinmeyen, belirsiz bir camdır. Bu camı bilinen, yani daha önce sözü edilmiş olan yapmak da olanaklıdır. Bunun için "camı" demek yeterlidir.

 

2. cümlenin nesnesinde ise belirlilik var. Yani çocukların alacakları kitaplar bilinmektedir. Eğer bunu bilinmez kılmak istiyorsak, o zaman; "kitaplar" dememiz gerekecekti.

 

a) Belirtisiz Nesne:

Bir cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlık kesin bilinmiyorsa ya da başka bir deyişle nesne olan sözcük ya da sözcük öbeği yalın halde ise böyle nesnelere "belirtisiz nesne" denir.

Belirtisiz nesneyi bulmak için özne ile yükleme birlikte "ne" sorusu sorulur. Yalnız yükleme sorulan sorular özneyi vereceğinden bu ayrıma dikkat edilmelidir.

Çocuklar kuş yavrusu yakalamışlar, cümlesinde eylemi yapan -özne- "çocuklar", "yakalamışlar" da yüklemdir. Çocuklar "ne" yakalamışlar? sorusuna da "kuş yavrusu" yanıtı alınıyor. Oysa "hangi kuş", "ne gibi özelliklere sahip olan kuş" sorularına yanıt alamıyoruz. Bunun için belirtisiz nesnedir.

 

Örnekler:

  • (Biz)/ O yıl/ yeni bir araba/ almıştık.
    GÖ.    ZT.         B.siz. N.                  Y.
  • Murat,/ cebinden/ Ütülü bir mendil/ çıkardı.
             Ö.          DT.               B.siz. N.              Y. 


b) Belirtili Nesne:

Yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlık, bilinen, daha önce sözü edilen bir varlıksa buna "belirtili nesne" denir.

Belirtili nesneyi bulmak için "kimi ve neyi" sorularından uygun olanı sorulur.

Bir sözcüğün belirtili nesne olabilmesi için adın "-i" belirtme ekini almış olması gerekir.

 

Örnekler:

  • (Ben)/ Bütün yurdu/ dolaştım/ gecen yıl.
       GÖ.      B.li. N.           Y.               ZT.      
  • (Biz)/ Bütün evi/ tertemiz/ yaptık.
    GÖ.      B.li N.         ZT.          Y.
  • (Siz)/ Bir ülkenin nabzını/ dergilerde/ duvarsınız.
    GÖ.           B.li N.                   DT.                Y.   
  • Yasar Nabi/ Varlık'ı/ yayımlamaya baslar. 
               Ö.           B.li. N.              Y.  


 

Bunlari Biliyor musunuz?

Türk edebiyatında ilk edebi öykü Ahmet Mithat Efendi'nin "Letaif-i Rivâyet" adlı eseridir.
Perşembe, 11/23/2017 01:47
Telif Hakkı © 2017 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.