Cümlenin Ögeleri - Sayfa 4
Makale İçeriği
Cümlenin Ögeleri
Yüklem
Özne
Özne Çeşitleri
Nesne
Dolaylı Tümleç
Zarf Tümleci
Edat Tümleci
Tüm Sayfalar

 

 

 

ÖZNE ÇEŞİTLERİ

1-Gerçek Özne:

Bir cümlede özne görevini üstlenen varlık eylemin (yüklemin) bildirdiği işi gerçekten yapıyorsa buna "gerçek özne" denir.

Gerçek özne, ya açıkça yazılır ya da yüklemin içinde yer alır.

Örnekler:

  • Ben,/ ona / bunları/ anlatmıştım.
     Ö.      DT.       N.                    Y.
  • Sanat,/ insanın yaşantısını /zenginleştirir.
        Ö.                  N.                       Y.     
                 
  • Onlarla / daha önce/ konuştuk./ (Biz)
        ET.            ZT.          Y.          Gizli Özne 

 

Not: Gizli özne de gerçek öznedir.

2- Sözde Özne:

Bir cümlede özne görevini üstlenen varlık eylemin (yüklemin) bildirdiği işi bizzat yapmıyor ve başkasının yaptığı işten etkileniyorsa buna "sözde özne" denir. Yüklemden önce "başkalarınca" sözü (örtülü öznesi) getirilebiliyorsa, o cümlede ya sözde özne vardır ya da özne hiç yoktur.


Sözde özne ya açıkça yazılır ya da yüklemin içinde yer alır.

 

Örnekler:                  

  • Saatlerce / orada/ bekletildik./ (Biz) 
         ZT.         DT.        Y.              SÖ.
  • Ali,/ dün /orada/ görülmüş.                          
    SÖ.   ZT.    DT.            Y.

Bu cümlelerin yüklemlerinden önce "başkalarınca"   sözü getirilebiliyor.

3- Örtülü Özne:

Sözde öznesi bulunan kimi cümlelerde, eylemi gerçekten yapan varlık (gerçek özne); tarafından, etkisiyle, yüzünden... gibi bir sözcük ya da "-ce" ekiyle belirtilmişse buna "örtülü özne" denir.

"Bir cümlede iki farklı özne (gerçek ve sözde özne) bir arada bulunamaz." kuralı gereği örtülü özne, cümlenin belirteç tümleci sayılır. Bu cümlelerin yüklemi edilgen çatılıdır.

Örnekler:

  • Cam,/ çocuklar tarafından/ kırıldı.
    SÖ.              ÖÖ.                   Y. 
  • Yollar,/ kar yüzünden/ kapandı.            
       SÖ.         ÖÖ.                 Y.
  • Büyük isler,/ büyük uluslarca/ yapılır.                  
         SÖ.                ÖÖ.                 Y.
  •  Kitaplar,/ öğretmence/ toplandı.              
              SÖ.             ÖÖ.             Y.

 

4- Öznesi Olmayan Cümleler:

Edilgen duruma gelmeden önceki bölümü geçişsiz olan eylemlerin yüklem olduğu cümlelerde özne hiç bulunmaz.

Örnekler:

  • Oraya / sabah erken/ gidilecek. 
        DT.           ZT.                 Y.
  • Ölenle/ ölünmez
        ET.          Y.

 



 

Bunlari Biliyor musunuz?

İlk tarihi roman Namık Kemal'in "Cezmi" adlı eseridir.
Perşembe, 11/23/2017 01:44
Telif Hakkı © 2017 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.