Türkiye'de Dalga ve Akıntıların Oluşturduğu Yer Sekilleri

Dalgalar ve akıntılar, kıyılarda aşındırma ve biriktirme şekilleri oluştururlar. Türkiye'deki denizler iç deniz, olduğu için akıntılar çok etkili değildir. Bu nedenle akıntıların oluşturduğu yer şekilleri yok gibidir.

1. Aşındırma şekilleri: Dalgalar dik kıyılarda, kıyıya hızla çarparak, çarptığı yüzeyi aşındırırlar. Bu aşındırma ile dik kıyıların altı oyulur, deniz mağaraları oluşur. Altı oyulan kıyı, denize doğru çökerek, uçunumu, duvar gibi düz kıyılar haline dönüşür. Bu tip kıyılara falezli (yalıyar) kıyı denir.

2. Dalga Biriktirme Şekilleri: Dalgalar derin olmayan (sığ) denizlerde, kıyıya gelmeden, zemine dokunarak kırılır, tabandaki kum ve çakılları kıyıya doğru sürükleyerek kıyı önünde biriktirir. Böylece plajları oluşturur.

Sığ deniz kıyılarında dalgaların sürükleyip getirdiği kum ve çakılların birikmesi ile şu biriktirme şekilleri oluşur:

a) Kıyı Oku: Kum ve çakılların, karanın denize doğru çıkıntı yaptığı (burun) yerlerde birikmesi ile oluşmuştur.

b) Kıyı Kordonu (Set): Dalgaların getirdiği kum ve çakılların bir koyun önünde birikmesi ile oluşmuştur.

c)  Lagün (Deniz Kulağı): Kıyı kordonlarının bir koyun önünü kısmen kapatması ile oluşmuştur. (Fethiye-Ölüdeniz)

d) Bağlama Kordonu (Tombolo): Kıyı oklarının, kıyı yakınında bulunan bir adaya doğru uzanıp, bu adayı karaya bağlaması ile oluşmuştur. (Sinop - İnceburun Yarımadası, Erdek - Kapıdağ Yarımadası)

3. Kıyı Tipleri

a)  Boyuna Kıyılar: Dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde dalga aşındırmasıyla düzleş-miş, ada, yarımada, koy ve körfezlerin çok olmadığı, falez oluşumlarının çok olduğu kıyılardır. Doğu ve Batı Karadeniz kıyıları ile Akdeniz'de Taşeli Platosu kıyıları bu özelliktedir.

b)   Enine Kıyılar: Dağların kıyıya dik uzandığı, kıyıda ada, yarımada, koy ve körfezlerin çok olduğu, girintili çıkıntılı kıyılardır. Edremit - Kuşadası arasında yer alan Ege kıyıları bu özelliktedir.

c)  Ria (Rias) Kıyıları: Eski nehir yataklarının epirojenezle çökerek, deniz suları altında kalması ile oluşmuşlardır. İstanbul Boğazı, Haliç, Çanakkale Boğazı ve Güneybatı Ege (Menteşe) kıyıları bu özelliktedir.

d)  Dalmaçya Kıyıları: Kıyıya paralel uzanan dağ sıraları arasındaki vadilerin epirojenezle çökmesi ve sular altında kalmasıyla oluşan, kıyıya paralel uzanımlı adaların bulunduğu kıyı tipidir. Teke Yarımadasındaki Kaş - Finike arası kıyı şeridi bu gruba girer.

e) Limanlı Kıyılar: Alçak tepelerin bulunduğu arazilerin, epiroj enezle çökmesi sonucu oluşan koyların (deniz girintisi) önlerinin, dalgaların getirdiği kum ve çakıllarla bir set oluşturup, kapanması sonucu oluşurlar. Sinop, Küçük ve Büyük Çekmece kıyıları, bu gruba girer.


Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

İlk köy şiiri Muallim Naci'nin "Köylü Kızların Şarkısı" adlı şiiridir.
Perşembe, 07/24/2014 14:18
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.