Sözcüklerin Yanlış Yerde Kullanımı

Sözcükler, cümlede olmaları gereken yerde değilse, anlam karışıklığı ve anlatım bozukluğu ortaya çıkar.

Sözcüklerin cümledeki sözdizimine uygun kullanılmaması anlatım bozukluğu nedenidir.

Fiilin başında zarf olarak kullanılması gereken bir sözcük isimden önce yer almışsa anlatım bozukluğu doğar.

 

Tatil günlerinde benim bomboş evde oturduğumu sanmayın." Bu cümlede "bomboş" sözcüğü evin sıfatı olmuştur; söylenmek istenen ise "bomboş oturmak"tır.

 

En az halkın desteğini alan grup iktidara gelmiş.

Her kapıdan girene dikkatle bakıyordu.

İzinsiz dersten çıkanlara çok kızardı. (Ders izinsiz olmaz, çıkmak izinsiz olabilir.)
 

Bu konular, sizin çok başınızı ağrıtacağa benziyor.

 

"Bütün gün izlediğim filmin etkisinden kurtulamadım." Bu cümleye göre, konuşan kişi gün boyunca film izlemiştir. Fakat anlatmak istediği "izlediği filmin etkisinden bütün gün (gün boyunca) kurtulamadığadır.
"Bütün gün" sözü yüklemden (kurtulamadım) önce gelirse, anlatım bozukluğu giderilir.

 

"İlk aklıma gelen ismi söyleyiverdim." "ilk" sözcüğü, "akıl" sözcüğünün sıfatı olmuş; "ismi" sözcüğünün sıfatı olarak kullanılması gerekirdi. "Aklıma gelen ilk ismi söyleyiverdim."

 

“A'dan Z'ye konunun uzmanları tarafından hazırlanan sınavlar, ücretsiz öğrencilere dağıtılacak.” Oldukça sorunlu bir cümle. "A'dan Z'ye konunun uzmanları" sözünden ne anlaşılacak? Herhalde şöyle söylenmek isteniyor: "Konunun uzmanları tarafından A'dan Z'ye hazırlanan sınavlar..."

Bir de "ücretsiz öğrenci" var; herhalde burslu öğrencilerden söz edilmiyor. Sınavlar ücretsiz dağıtılacak.
"... sınavlar öğrencilere ücretsiz dağıtılacak." olmalı. Peki bu oldu mu? Hayır olmadı; bu cümlede "ücretsiz" yerine "parasız" sözcüğü kullanılmalıydı.

Aşağıdaki cümlelerde de sözcüklerin yanlış yerde kullanımından kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır.

Bütün uyarılara rağmen bazıları alkollü araba kullanmayı sürdürüyor. Alkolle çalışan araba varmış (!)

 

Uykusuz yola çıkmak hiç de akıllıca değil.

 

Biz yeni eve gelmiştik ki misafirler de arkamızdan içeri girdi.

 

Gazetemiz, her pazar vereceği eklerle, herkesi ücretsiz üniversite sınavına hazırlayacak. Üniversite sınavı ücretsiz değil, sınav ücretini ödeyeceksiniz.

 

"Bu küçük, bir hafta yapayalnız evde kalmış."

 

"Her ÖSS'ye giren öğrenci bu sıkıntıları yaşar."

 

"İzinsiz çalışma salonlarına girmeyin."

 

"Eğitimsiz personel, sizin çok işinizi yavaşlatacak."


* * * Belirtisiz ad tamlaması durumundaki makam ve unvanların başına getirilen "eski, yeni" gibi sıfatlarla oluşturulan tamlamalarda bu yanlışlık yoktur.

"Devlet bakanı" sözü bir belirtisiz ad tamlamasıdır. Belirtisiz ad tamlamaları aralarına sözcük alamayacak yapılardır, bu tamlamalar bir kavramı karşılar.

Eski devlet bakanı

Bu tamlamada eski olan "devlet" değil, "devlet bakanı"dır.

Nasıl "taze köy ekmeği" yerine "köy taze ekmeği" denmezse "yeni belediye başkanı" yerine "belediye yeni başkanı" da denmez.

"Eski sınıf başkanı, yüksek makine mühendisi, fıstıklı ev baklavası, taze Trabzon ekmeği..." gibi kullanımlar doğrudur.


Örnek Soru:


Alınan bu karar, savaşta askerin daha çok ölmesine yol açtı.
Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdaki değişikliklerin hangisiyle giderilebilir?

A)   "bu" sözcüğü atılarak
B)   "daha çok" sözü "askerin" sözcüğünden önce kullanılarak
C)   "yol açtı" sözü yerine "neden oldu" sözü getirilerek
D)   "alınan" sözcüğü atılarak
E)   "savaşta" sözcüğü "askerin" sözcüğünden sonra kullanılarak
(2 Mayıs 1999)

Yanıt: B

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Din uğruna savaşların anlatıldığı manzum veya düzyazı eserlere "gazavatname" adı verilir. Yükselme Döneminde çok yazılmış, sonraları azalmıştır.
Pazartesi, 09/01/2014 22:55
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.