Adlar (İsimler)

A) Varlıklara Verilişlerine Göre Adlar

1- Özel Adlar
2- Tür Adları
 

B) Varlıkların Oluşlarına Göre Adlar

1- Somut Adlar
2- Soyut Adlar

 

C) Varlıkların Sayılarına Göre Adlar

1- Tekil Adlar
2- Çoğul Adlar
3- Topluluk Adları

 
A) Varlıklara Verilişlerine Göre Adlar

1- Özel Adlar: Tek bir varlığı, kavramı tanıtan adlardır.
 

Örnekler: Oğuz, Türkiye, Afrika, İngilizce, Karabaş, Fırat Üniversitesi... vb.
 

2- Tür Adları: Aynı türden birçok varlığı, kavramı tanıtan adlardır.

Örnekler: mikrop, göz, kalem, kuş, boya, anne, teyze, süt, toprak, et, kedi, öykü... vb.

Not: Tür adları, geniş anlamda kullanılarak, o türün tamamını anlatabilir:

Örnekler: 

  • İnsan, sevgiye muhtaçtır. (tüm insanlar) 
  • Et protein yönünden zengindir. (tüm etler)

Not: Tür adları, aynı türden tek varlığı anlatabilir:

Örnekler: 

  • Bu roman, bence çok güzel. (belli bir roman)
  • Ağaç, susuzluktan büyümemişti. (belli bir ağaç)

Not: İnsanların hayvanlara verdikleri adlar, özel ad sayılır ve bunların yazımları ona göre yapılır:

Örnek:

Son günlerde Boncuk iyice huysuzlaştı.

B) Varlıkların Oluşlarına Göre Adlar

1- Somut Adlar: Duyularla algılayabildiğimiz, uzay boşluğunda yer kaplayan varlıkların adlarıdır. 

Örnekler: hava, ışık, su, koku, ağaç, böcek, insan...

2- Soyut Adlar: Duyularla algılayamadığımız, uzay boşluğunda yer kaplamayan kavramların adlarıdır. 

Örnekler: cesaret, vicdan, güzellik, insanlık, rüya, umut...

C) Varlıkların Sayılarına Göre Adlar

1- Tekil Adlar: Çoğul takısı (-ler, -lar) almamış adlardır. 

Örnekler: gazete, balık, roman....
   


2- Çoğul Adlar: Çoğul takısı (-ler, -lar) almış adlardır. 

Örnekler: gazeteler, balıklar, romanlar...
   


3- Topluluk Adları: Biçimce tekil, anlamca çoğul adlardır. 

Örnekler: ordu, sürü, çete, alay....

Not: Çoğul eki (-lar, -ler), adlara çoğul anlamı dışında anlamlar da katar:

Örnekler: 

  • Mehmetlere gideceğiz. (aile)
  • Bu savaşı Selçuklular kazandı. (soy) 
  • İngilizler, ticaretten anlar. (millet)
  • Daha çok Mimar Sinanlar yetiştirmeliyiz. (gibi olanlar)
  • Amerikalarda az dolaşmadık. (abartma)      
  • Oğuz Beyler gelmedi mi? (saygı)
  • Akşamları televizyon izliyor. (genellikle)

Adlarda Durum

A) Yalın Durum
B) Belirtme Durumu (İsmin -i Hali)
C) Yönelme Durumu (İsmin -e Hali)
D) Bulunma Durumu (İsmin -de Hali)
E) Çıkma - Ayrılma Durumu (İsmin -den Hali)

 

A) Yalın Durum:

  • Çocuk, evde uyuyor. 
  • Bu tabloyu kardeşim yaptı.
  • Önlük kurumuş.

Not: Bir ad, durum ekleri dışındaki çekim eklerini alsa bile yalın durumda sayılır.

B) Belirtme Durumu: (-ı, -i, -u, -ü)

  • Çiçekleri az önce suladım.
  • Turistler bu kilimi beğendiler.

Not: Bu durumdaki adlar mutlaka belirtili nesne olur.

C) Yönelme (Yaklaşma) Durumu: (-a, -e)

  • Akşama eczanede buluşuruz.

Not: Bu durumdaki adlar dolaylı tümleç veya zarf tümleci olur.

D) Bulunma Durumu: (-de, -da, -te, -ta)

  • Bu filmi televizyonda izlemiştik.
  • Konuklar bu otelde kalacak.

Not: Bu durumdaki adlar dolaylı tümleç veya zarf tümleci olur.

E) Çıkma Durumu:

  • Babam Fransa’dan geldi.
  • Orhan’dan özür dilemelisin.

Not: Bu durumdaki adlar dolaylı tümleç veya zarf tümleci olur.

Adlarda Küçültme

Adlarda küçültme anlamı  "-cık, -ceğiz... ekleriyle sağlanır:
 
Örnekler: 

  • Atlas Okyanus'unda birçok adacık vardır.
  • Evceğizlerinde bir şey yoktur. 
     

Uyarı: "-cik, -ceğiz" ekleri, adlara "sevgi, acıma" anlamları katabilir ya da yeni anlamda sözcükler türetebilir. Bu durumdaki adlar küçültme anlamından sıyrılmıştır:

  • Anneciğimi çok özledim (Sevgi). 
  • Adamcağız ağlıyordu (Acıma). 
  • Bunu kurbağacıkla sökebiliriz (Alet adı). 
  • Bademcikleri iltihaplanmış (Organ adı). 
     

Adlarda Görev 

Adlar, ad tamlamaları cümlede her türlü görev üstlenebilir:

  • Savcı, iddiasında direniyordu. (özne görevinde)
  • Bana biraz zeytin getirsin. (nesne görevinde)
  • Türk akıncıları Balkanlara doğru uzanmıştı. (ad tamlaması, özne görevinde)
  • Kardeşim, haftalık ders programını arıyordu (ad tamlaması nesne görevinde)
  • Oylamaya katılmayan, Fransa'ydı. (ad ek-eylem almış ve yüklem görevinde)

Not: Adlar ve ad soylu sözcükler ek-eylem alarak yüklem olurlar.

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Ramazanın gelişini kutlamak için yazılan kasidelere "ramazaniyye" denir.
Çarşamba, 08/20/2014 18:30
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.