Adlar (İsimler)

A) Varlıklara Verilişlerine Göre Adlar

1- Özel Adlar
2- Tür Adları
 

B) Varlıkların Oluşlarına Göre Adlar

1- Somut Adlar
2- Soyut Adlar

 

C) Varlıkların Sayılarına Göre Adlar

1- Tekil Adlar
2- Çoğul Adlar
3- Topluluk Adları

 
A) Varlıklara Verilişlerine Göre Adlar

1- Özel Adlar: Tek bir varlığı, kavramı tanıtan adlardır.
 

Örnekler: Oğuz, Türkiye, Afrika, İngilizce, Karabaş, Fırat Üniversitesi... vb.
 

2- Tür Adları: Aynı türden birçok varlığı, kavramı tanıtan adlardır.

Örnekler: mikrop, göz, kalem, kuş, boya, anne, teyze, süt, toprak, et, kedi, öykü... vb.

Not: Tür adları, geniş anlamda kullanılarak, o türün tamamını anlatabilir:

Örnekler: 

  • İnsan, sevgiye muhtaçtır. (tüm insanlar) 
  • Et protein yönünden zengindir. (tüm etler)

Not: Tür adları, aynı türden tek varlığı anlatabilir:

Örnekler: 

  • Bu roman, bence çok güzel. (belli bir roman)
  • Ağaç, susuzluktan büyümemişti. (belli bir ağaç)

Not: İnsanların hayvanlara verdikleri adlar, özel ad sayılır ve bunların yazımları ona göre yapılır:

Örnek:

Son günlerde Boncuk iyice huysuzlaştı.

B) Varlıkların Oluşlarına Göre Adlar

1- Somut Adlar: Duyularla algılayabildiğimiz, uzay boşluğunda yer kaplayan varlıkların adlarıdır. 

Örnekler: hava, ışık, su, koku, ağaç, böcek, insan...

2- Soyut Adlar: Duyularla algılayamadığımız, uzay boşluğunda yer kaplamayan kavramların adlarıdır. 

Örnekler: cesaret, vicdan, güzellik, insanlık, rüya, umut...

C) Varlıkların Sayılarına Göre Adlar

1- Tekil Adlar: Çoğul takısı (-ler, -lar) almamış adlardır. 

Örnekler: gazete, balık, roman....
   


2- Çoğul Adlar: Çoğul takısı (-ler, -lar) almış adlardır. 

Örnekler: gazeteler, balıklar, romanlar...
   


3- Topluluk Adları: Biçimce tekil, anlamca çoğul adlardır. 

Örnekler: ordu, sürü, çete, alay....

Not: Çoğul eki (-lar, -ler), adlara çoğul anlamı dışında anlamlar da katar:

Örnekler: 

  • Mehmetlere gideceğiz. (aile)
  • Bu savaşı Selçuklular kazandı. (soy) 
  • İngilizler, ticaretten anlar. (millet)
  • Daha çok Mimar Sinanlar yetiştirmeliyiz. (gibi olanlar)
  • Amerikalarda az dolaşmadık. (abartma)      
  • Oğuz Beyler gelmedi mi? (saygı)
  • Akşamları televizyon izliyor. (genellikle)

Adlarda Durum

A) Yalın Durum
B) Belirtme Durumu (İsmin -i Hali)
C) Yönelme Durumu (İsmin -e Hali)
D) Bulunma Durumu (İsmin -de Hali)
E) Çıkma - Ayrılma Durumu (İsmin -den Hali)

 

A) Yalın Durum:

  • Çocuk, evde uyuyor. 
  • Bu tabloyu kardeşim yaptı.
  • Önlük kurumuş.

Not: Bir ad, durum ekleri dışındaki çekim eklerini alsa bile yalın durumda sayılır.

B) Belirtme Durumu: (-ı, -i, -u, -ü)

  • Çiçekleri az önce suladım.
  • Turistler bu kilimi beğendiler.

Not: Bu durumdaki adlar mutlaka belirtili nesne olur.

C) Yönelme (Yaklaşma) Durumu: (-a, -e)

  • Akşama eczanede buluşuruz.

Not: Bu durumdaki adlar dolaylı tümleç veya zarf tümleci olur.

D) Bulunma Durumu: (-de, -da, -te, -ta)

  • Bu filmi televizyonda izlemiştik.
  • Konuklar bu otelde kalacak.

Not: Bu durumdaki adlar dolaylı tümleç veya zarf tümleci olur.

E) Çıkma Durumu:

  • Babam Fransa’dan geldi.
  • Orhan’dan özür dilemelisin.

Not: Bu durumdaki adlar dolaylı tümleç veya zarf tümleci olur.

Adlarda Küçültme

Adlarda küçültme anlamı  "-cık, -ceğiz... ekleriyle sağlanır:
 
Örnekler: 

  • Atlas Okyanus'unda birçok adacık vardır.
  • Evceğizlerinde bir şey yoktur. 
     

Uyarı: "-cik, -ceğiz" ekleri, adlara "sevgi, acıma" anlamları katabilir ya da yeni anlamda sözcükler türetebilir. Bu durumdaki adlar küçültme anlamından sıyrılmıştır:

  • Anneciğimi çok özledim (Sevgi). 
  • Adamcağız ağlıyordu (Acıma). 
  • Bunu kurbağacıkla sökebiliriz (Alet adı). 
  • Bademcikleri iltihaplanmış (Organ adı). 
     

Adlarda Görev 

Adlar, ad tamlamaları cümlede her türlü görev üstlenebilir:

  • Savcı, iddiasında direniyordu. (özne görevinde)
  • Bana biraz zeytin getirsin. (nesne görevinde)
  • Türk akıncıları Balkanlara doğru uzanmıştı. (ad tamlaması, özne görevinde)
  • Kardeşim, haftalık ders programını arıyordu (ad tamlaması nesne görevinde)
  • Oylamaya katılmayan, Fransa'ydı. (ad ek-eylem almış ve yüklem görevinde)

Not: Adlar ve ad soylu sözcükler ek-eylem alarak yüklem olurlar.

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Tanıtım

8-sinif-teog

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Bir dizenin bir ifadenin taşıdığı ve onlardan herkesin anladığı gerçek ya da mecaz anlama, asıl anlamı yanında taşıyan bir isme, bir atasözüne, âyete, hâdise, olaya, bir şeyi onun özelliklerini çağrıştıracak sözcük ya da sözcük gruplarının veya dizelerin içine yerleştirmeye "mazmun" denir.
Cumartesi, 10/25/2014 07:31
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.