Ad (İsim) Tamlamaları (8. Sınıf)

Aralarında anlam ilgisi bulunan isimlerin ekler yardımıyla oluşturdukları gruplara ad tamlaması denir. 

Dağın ardında güneş battı

Çömelmiş kapı eşiğinde

Anam yün eğirir akşam vakti 

Bu dizelerdeki dağın ardı, kapı eşiği, akşam vakti sözcük grupları isim tamlamasıdır.

 

Ad tamlamaları tamlayan ve tamlanandan oluşur. Tamlamada ana öge tamlanandır. 

Tamlayan ve tamlanan birbirine aşağıdaki eklerle bağlanır: 

Tamlayan ekleri: -ın, -in, -un, -ün / -nın, -nin, -nun, -nün

Tamlanan ekleri: -ı, -i, -u, -ü / -sı, -si, -su, -sü 

İsim tamlamaları tamlama eklerini alıp almamalarına göre adlandırılır:  

1.  Belirtili Ad Tamlaması Hem tamlayanı hem de tamlananı tamlama eki almış isim tamlamalarıdır. 

kuş-un yuva-sı, kız-ın eldiven-i 

Okulun bahçesi düzenlendi.

Çocuğun gözlerine hayran kaldık.

Arabaların gürültüsünden uyuyamadık. 



 

2.  Belirtisiz Ad Tamlaması Tamlayanı ek almamış, tamlananı tamlanan (iyelik) eki almış isim tamlamasıdır. 

Belirtisiz isim tamlamalarında tamlanan ne sorusuna cevap verir: 

masa örtü-sü, tebeşir toz-u 

Yaz tatilinde daha çok kitap okurdum.

Gece yarısı zil sesiyle uyandım.

Süpürgeyi kapı arkasına koymayın. 

  • Belirtisiz ad tamlarında tamlayan, tamlananın türünü gösterir: su bardağı, yemek kaşığı, okul çantası...
  • Tamlayan, tamlananın neden yapıldığını bildirir: çilek reçeli, zeytin ezmesi, bulgur pilâvı...
  • Tamlayan yer ismi olursa, tamlananın çıkış yerini, yetiştiği yeri gösterir: Amasya elması, Van kedisi, Malatya kayısısı... 

 

Örnek Soru: 

Bazı ad tamlamalarında tamlayan, tamlananın neden yapıldığını göstermektedir. 

Aşağıdakilerden hangisi bu özellikte bir ad tamlaması değildir? 

A) Pirinç pilâvı                 

B) Pamuk ipliği

C) Bal kabağı                  

D) Domates salatası

(1998-LGS) 

Yanıt: C 



 

3. Takısız Ad Tamlaması Hem tamlayanı hem de tamlananı ek almamış isim tamlamalarıdır. Takısız ad tamlamalarında iki ayrı özellik vardır: 

* * Tamlayan,  tamlananın neden yapıldığını (ham maddesini) belirtir: yün çorap, tahta kaşık

* * Tamlayan tamlananın neye benzediğini bildirir: demir yumruk, tilki çocuk 



 

4. Zincirleme Ad Tamlaması Tamlayanı veya tamlananı bir başka ad tamlaması olan ad tamlamalarıdır. 

deniz suları-nın / serinliğ-i 

Yukarıdaki ad tamlaması, tamlayanı belirtisiz ad tamlaması olan zincirleme ad tamlamasıdır. 

salon-un perdeleri-nin /reng-i 

Bu tamlama, tamlayanı belirtili ad tamlaması olan zincirleme ad tamlamasıdır. 

ev-in / oturma oda-sı 

Bu tamlama da tamlananı belirtisiz ad tamlaması olan zincirleme ad tamlamasıdır. 

Çıkış zilinin sesini duymadık.

Ay ışığının altında şarkılar söylerdik.

Çocuğun uyku saati geçiyor galiba.

Babamın asker arkadaşıyla tanıştım. 

Örnek Soru: 

"Sandalyeler, öğretmenin masasının etrafına özenle dizilmişti." cümlesindeki tamlamanın çeşidi nedir? 

A)   Belirtisiz isim tamlaması

B)   Belirtili isim tamlaması

C)  Zincirleme isim tamlaması

D)  Sıfat tamlaması

(1992-DPY)

Yanıt: C

Örnek Soru: 

"Parkın köşesinde oynayan çocukları salonun penceresinden seyrediyordu." cümlesindeki altı çizili tamlamanın türü aşağıdakilerden hangisidir? 

A)   Belirtisiz isim tamlaması

B)   Belirtili isim tamlaması

C)  Zincirleme isim tamlaması

D)  Takısız isim tamlaması 

Yanıt: B 



 

Tamlamaların Özellikleri 

* * Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına sözcük girebilir: kitab-ın yırtık savfa-ları  

Yukarıdaki tamlama, tamlananı sıfat tamlaması olan bir belirtili isim tamlamasıdır, zincirleme isim tamlaması değildir. 

* * Zamirler tamlama oluşturur: Onun kardeşi, kuşların bazıları 

* * İsim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir: Sırtına Sakarya'nın, Türk tarihi vurulur 

* * İsim tamlamalarında tamlayan düşebilir: 

(onun)   Masası çok dağınıktı, tamlanan

(benim)   Gönlümü avutamadım. 

* * İsim tamlamalarında bir tamlayan, birden çok tamlanana veya birden çok tamlayan bir tamlanana bağlanabilir: 

Çocuğun kitabı ve defteri yırtıktı.

Odanın ve salonun pencereleri açıktı.

Meyvelerin, sebzelerin rengi ve kokusu 

* * Belirtisiz isim tamlamaları sıfat görevini üstlenebilir: el örgüsü kazak,  dünya güzeli    

Örnek Soru: 

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, tamlayan İle tamlanan arasına sözcük girmiş bir ad tamlaması vardır? 

A)   Hayatın çilesi bitmez.

B)   Sabahın ilk ışıklarıyla yola çıkarız.

C)   Büyük evlerin bahçelerinde yatarmış.

D)   Okuma dersleri okullarda olmalı. 

Yanıt: B 

Örnek Soru: 

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tamlayanı ile tamlananı yer değiştirmiş bir ad tamlaması vardır? 

A)   Gölün derinliğini biliyor musun?

B)   Orman yangını çabuk yayıldı.

C)  Yıllardır baş ağrısı çekiyor.

D)   Manzarasına vurulduk bu şehrin.

Yanıt: D  

Örnek Soru: 

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde tamlayanı düşmüş bir ad tamlaması vardır? 

A)   Misafirler gezdikleri her yeri beğendiler.

B)   Seni arayan öğrenciler yine geldiler.

C)   Sesi, dinleyen herkesi büyüledi.

D)   Rüzgâr denizin nemli havasını taşıyor.

Yanıt: C

Yorumlar (0)Add Comment

Yorum yaz
daha küçük | daha büyük

busy
 

Tanıtım

8-sinif-teog

Kayıt - Giriş



Bunlari Biliyor musunuz?

Ağırbaşlı, tanınmış bir eserin aynı biçimde yazılmış alaycı benzerine "hezl" denir.
Pazar, 10/26/2014 00:44
Telif Hakkı © 2014 Open Source Matters. Tüm Hakları Saklıdır.
Joomla! GNU/GPL lisansı altında özgür bir yazılımdır.